Llid yr ymennydd a chlefyd meningococol
Fel arfer, mae clefyd meningococol yn digwydd ar ffurf llid yr ymennydd neu sepsis (gwenwyn gwaed).
Haint ar y pilenni sy’n gorchuddio’r ymennydd a madruddyn y cefn yw Llid yr Ymennydd. Gall gael ei achosi gan amrywiaeth o wahanol organebau, gan gynnwys bacteria, firysau a ffyngau. Mae llid yr ymennydd bacteriol yn llai cyffredin, ond mae’n salwch difrifol bob tro a gall fod yn angheuol. Mae llid yr ymennydd firaol yn fwy cyffredin ond fel arfer nid yw mor ddifrifol. Gall gael ei achosi gan sawl gwahanol fath o firws. Yn y DU, haint o’r bacteria meningococol yw’r achos mwyaf cyffredin o lid yr ymennydd bacteriol (Neisseria menigitidis), er y gall bacteria eraill achosi llid yr ymennydd hefyd, gan gynnwys y rhai sy’n achosi clefyd niwmococol a thwbercwlosis.
Gall llid yr ymennydd effeithio ar unrhyw un, ond mae’n fwy cyffredin ymysg babanod, plant ifanc, pobl ifanc ac oedolion ifanc. Gall achosi sepsis hefyd, cyflwr sy’n peryglu bywyd ac sy’n gallu gwneud niwed parhaol i’r ymennydd neu’r nerfau.
Beth yw clefyd meningococol?
Yn ogystal ag achosi llid yr ymennydd, gall haint â bacteria Neisseria meningitidis achosi septisemia meningococol (gwenwyn gwaed) hefyd. Clefyd meningococol yw’r enw cyffredin a roddir i glefydau sy’n cael eu hachosi gan Neisseria meningitidis infection. Gall y clefyd ymddangos fel llid yr ymennydd meningococol neu fel septisemia meningococol, neu’r ddau gyda’i gilydd.
Rydym yn rhannu bacteria meningococol yn wahanol serogrwpiau yn ôl y math o gapsiwl polysacarid allanol sydd ganddyn nhw. Y serogrwpiau mwyaf cyffredin sy’n achosi clefydau ledled y byd yw grwpiau B, C, A, Y ac W. Mae’r rhan fwyaf o’r clefyd meningococol yn y DU yn cael ei achosi gan serogrwpiau B a C. Mae nifer yr achosion a achosir gan serogrŵp C wedi gostwng yn sylweddol yn y DU ers cyflwyno brechu arferol ym 1999 yn y grwpiau oedran a dargedwyd.
Mae’n hollbwysig bod person sydd â chlefyd meningococol gael triniaeth frys gyda gwrthfiotigau a gofal ysbyty priodol.
Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am glefyd meningococol, gan gynnwys yr arwyddion a’r symptomau, ar wefan GIG 111 Cymru (safle allanol).
Achosion llid yr ymennydd
Mae 12 grŵp hysbys o facteria meningococol (Neisseria meningitidis) a gall sawl un achosi clefyd meningococol, ond y mwyaf cyffredin o’u plith yw’r grwpiau A, B, C, W ac Y.
Mae grŵp meningococol B (MenB) yn gyfrifol am tua 9 o bob 10 haint meningococol yn y DU.
Mae ffliw Haemophilus math b yn facteriwm a all achosi heintiau difrifol, yn bennaf mewn plant o dan bum mlwydd oed, ond gall effeithio ar unigolion o unrhyw oedran. Mae’r organeb yn cael ei lledaenu gan ddefnynnau anadlol ac mae ganddi gyfnod magu o ddau i bedwar diwrnod. Gall unigolion gario bacteria Hib yn eu trwynau a’u gyddfau heb ddangos arwyddion bod y clefyd ganddynt. Mae cymhlethdodau haint Hib yn cynnwys llid yr ymennydd, epiglottitis a niwmonia.
Mae haint niwmococol yn cael ei achosi gan facteria niwmococol (Streptococcus pneumoniae) a gall achosi salwch difrifol, fel sepsis a llid yr ymennydd. Mae rhai unigolion yn cario bacteria niwmococol yng nghefn eu trwyn a’u gwddf a gallant eu pasio o gwmpas trwy beswch, tisian, a chyswllt agos. Fel arfer, nid yw hyn yn arwain at salwch difrifol, ond gall arwain at haint niwmococol, gan gynnwys llid yr ymennydd niwmococol.
Os hoffech ddysgu mwy am y clefydau hyd, mae nifer o adnoddau gwybodaeth ar gael i’ch helpu.
Gallwch ffonio GIG 111 neu’ch practis meddyg teulu am gyngor os oes gennych unrhyw gwestiynau.
Data
Ni chanfuwyd unrhyw ddata ar gyfer y pwnc hwn