Brechlynnau sy'n cynnwys y frech goch, clwy'r pennau, rwbela a brech yr ieir (MMRV ac MMR) - Gwybodaeth brechlynnau MMRV ac MMR ar gyfer weithwyr iechyd

O 1 Ionawr 2026:

Brechiadau rheolaidd 

• Rhoddir y dos cyntaf o MMRV i fabanod yn 12 mis oed a’r ail ddos ​​yn 18 mis oed.
• Mae’r ymweliad yn 18 mis oed yn apwyntiad brechu newydd. Yn ystod yr ymweliad hwn, rhoddir pedwerydd dos o’r brechlyn amlfalent 6-mewn-1 (diftheria, tetanws, y pas, polio, Hib, a hepatitis B) hefyd.

Mae rhaglen dal i fyny MMRV ddetholus ar gyfer plant hŷn yn hŷn na 3 blwydd a 4 mis oed i ychydig o dan 6 oed ar 1 Ionawr 2026 (Dyddiad geni: 01.01.2020 – 31.08.2022) ) i helpu i gyflymu rheolaeth ac i leihau trosglwyddiad brech yr ieir ymhellach yn y boblogaeth. Bydd y rhaglen hon yn cael ei chyflwyno rhwng 1 Tachwedd 2026 a 31 Mawrth 2028.

I gael manylion ar y garfan dal i fyny ddetholus (mwy na 3 blwydd 4 mis oed i lai na 6 blwydd oed), gweler y secsiwn Cwestiynau Cyffredin.

Nid yw’r brechlyn MMR ar gael mwyach ar gyfer rhaglen imiwneiddio reolaidd i blant y GIG o 1 Ionawr 2026 ymlaen.

Mae’r brechlyn MMR yn dal i fod ar gael i’w roi y tu allan i’r rhaglen imiwneiddio reolaidd i blant ar gyfer y bobl sydd ei angen. Mae hyn yn cynnwys plant hŷn ac oedolion nad ydynt wedi cael dau ddos ​​o MMR ac nad ydynt yn gymwys i gael MMRV.

Am fanylion brechiadau nad ydynt yn rhai rheolaidd, gwelersecsiwn Cwestiynau Cyffredin.

Mae’r frech goch yn un o’r clefydau trosglwyddadwy mwyaf heintus. Mae’r clefyd yn cael ei ledaenu drwy drosglwyddiad drwy’r awyr neu drwy ddefnynnau. Mae ganddo gyfnod magu o oddeutu deg diwrnod.

Mae’r frech goch yn cael ei hachosi gan morbilifeirws sy’n perthyn i’r teulu paramycsofeirws. Nodweddir y cyfnod rhagarwyddol gan dwymyn yn dechrau, anhwylder, annwyd, llid yr amrannau a pheswch. Mae’r frech yn dechrau ar y pen, ac yna’n lledaenu i’r trwnc a’r aelodau dros gyfnod o dri i bedwar diwrnod.

Gall smotiau Koplik (smotiau bach coch gyda chanol glas/gwyn) ymddangos ar bilenni mwcaidd y geg un i ddau ddiwrnod cyn i’r frech ymddangos.

Mae unigolion yn heintus o ddechrau’r cyfnod rhagarwyddol (pan fydd y symptom cyntaf yn ymddangos) hyd at bedwar diwrnod ar ôl ymddangosiad y frech.

Mae’r nodweddion canlynol yn arwyddion cryf bod y frech goch ar unigolyn:

• brech sy’n para am o leiaf dri diwrnod
• twymyn sy’n para am o leiaf diwrnod, ac
• o leiaf un o’r symptomau canlynol – peswch, annwyd neu lid yr amrannau.

Mae clwy’r pennau yn salwch feirysol acíwt sy’n cael ei achosi gan baramycsofeirws, sy’n cael ei nodweddu gan chwydd yn y chwarennau parotid. Gall symptomau fel twymyn, cur pen/pen tost, anhwylder, myalgia a diffyg archwaeth ymddangos hefyd. Mae achosion asymptomatig yn gyffredin mewn plant.

Mae clwy’r pennau yn lledaenu trwy drosglwyddiad trwy’r awyr neu drwy ddefnynnau. Mae ganddo gyfnod magu o oddeutu 17 diwrnod. Mae pobl yn heintus o ychydig ddyddiau cyn i’r chwydd ddechrau yn y chwarennau parotid ac am ychydig ddyddiau wedi hynny.

Mae feirws clwy’r pennau yn aml yn effeithio ar y system nerfol. Gall cymhlethdodau niwrolegol ddigwydd, yn cynnwys llid yr ymennydd ac enseffalitis.

Mae cymhlethdodau cyffredin yn cynnwys pancreatitis, öofforitis, ac orcitis. Mae byddardod synwyrnerfol, neffritis, cymalwst, annormaleddau cardiaidd, ac yn anaml, farwolaeth, wedi cael eu hadrodd.

Mae rwbela yn cael ei achosi gan togafeirws. Gall ddechrau gyda symptomau amhenodol fel twymyn gradd isel, anhwylder, annwyd, a llid yr amrannau ysgafn. Mae’r frech fel arfer yn para am gyfnod byr, ac i’w weld y tu ôl i’r clustiau, ar yr wyneb ac ar y gwddf. Gall diagnosis clinigol fod yn annibynadwy oherwydd natur fyrhoedlog y frech.

Mae rwbela yn lledaenu trwy ddefnynnau anadlol. Mae ganddo gyfnod magu o 14 i 21 diwrnod.

Mae cymhlethdodau’n cynnwys lefel isel o blatennau yn y gwaed (thrombocytopenia) ac enseffalitis ar ôl yr haint. Gall arthritis ac arthralgia ddigwydd mewn oedolion.

Gall haint rwbela yn ystod beichiogrwydd arwain at golli’r ffetws neu Syndrom Rwbela Cynhenid ​​(CRS), sy’n gallu achosi cataractau, byddardod, annormaleddau cardiaidd, microceffali, arafwch twf, a briwiau llidiol. Gall haint yn ystod wyth i ddeg wythnos gyntaf beichiogrwydd achosi niwed mewn hyd at 90% o fabanod sy’n goroesi, gan arwain yn aml at nifer o namau.

Mae varicella (brech yr ieir) yn glefyd acíwt, heintus iawn a achosir gan y feirws varicella zoster. Mae varicella yn lledaenu trwy gyswllt uniongyrchol neu ddefnynnau, gyda chyfnod magu o un i dair wythnos.

Gall twymyn ysgafn a theimlad o anhwylder ddigwydd cyn y frech, sy’n dechrau ar yr wyneb a chroen y pen, gan ledaenu i’r trwnc a’r abdomen. Mae’r frech yn para am dri i bedwar diwrnod, yna’n sychu’n grachod, a gall fod yn wasgarog neu’n doreithiog.

Mae varicella yn fwy difrifol mewn babanod ifanc iawn, oedolion, menywod beichiog (sy’n effeithio ar y fam a’r ffetws), ac oedolion imiwnoataliedig.

Ond mae’r rhan fwyaf o achosion varicella (brech yr ieir) mewn plant yn ysgafn ac yn gwella heb driniaeth feddygol. Mae rhai plant yn datblygu cymhlethdodau, fel heintiau croen bacteriol, enseffalitis, niwmonitis, a strôc, a allai arwain at arhosiad yn yr ysbyty neu, yn anaml, marwolaeth.

Mae data’n dangos bod heintiau varicella difrifol yn aml yn arwain at gymhlethdodau sy’n gyffredin ac yn ddrud, sy’n ychwanegu at y straen ar wasanaethau gofal iechyd. Mae’n debygol nad yw’r nifer gwirioneddol o dderbyniadau i’r ysbyty oherwydd varicella yn cael ei adrodd yn ddigonol. Mae llawer o’r derbyniadau hyn i’r ysbyty yn deillio o gymhlethdodau eilaidd fel heintiau streptococol grŵp A ymledol neu strôcs yn ystod plentyndod, nad ydynt yn aml yn cael eu cofnodi fel rhai sy’n gysylltiedig â varicella. Efallai y bydd cymhlethdodau eilaidd eraill hefyd sy’n gysylltiedig â varicella nad ydynt wedi’u cofnodi na’u deall yn llawn gyda’r data presennol.

Mae herpes zoster (yr eryr) yn deillio o ail-actifadu feirws varicella (brech yr ieir). Mae’n fwy cyffredin ymhlith yr henoed ac unigolion imiwnoataliedig. Mae gan y DU raglen frechu gyffredinol rhag yr eryr ar waith ers 2013 mewn oedolion hŷn. Am fwy o wybodaeth, ewch i Yr eryr – Gwybodaeth i weithwyr iechyd

Mae’r brechlyn MMRV yn frechlyn cyfun diogel ac effeithiol sy’n helpu i amddiffyn rhag pedwar clefyd difrifol, sef – y frech goch, clwy’r pennau, rwbela a brech yr ieir. Mae’r brechlyn yn cynnwys feirysau gwanedig byw’r frech goch, clwy’r pennau, rwbela a varicella.

Mae MMRV wedi cael ei ddefnyddio mewn gwledydd eraill gan gynnwys UDA, Canada, Awstralia a’r Almaen ers blynyddoedd lawer. Mae gwledydd sydd wedi gweithredu rhaglenni brechu rhag varicella wedi nodi gostyngiad sylweddol mewn achosion o varicella a’r derbyniadau i’r ysbyty cysylltiedig.

Crynodeb o nodweddion cynnyrch y brechlyn MMRV  

Mae amserlen imiwneiddio reolaidd i blant y GIG yng Nghymru yn defnyddio dau frechlyn MMRV, sef:

• • ProQuad® (Saesneg yn unig)

• • Priorix-Tetra® (Saesneg yn unig)

Ystyrir bod y brechlynnau’n gyfwerth yn glinigol ac yn gyfnewidiol, er y gallai Priorix-Tetra® fod yn well i blant nad ydynt yn derbyn gelatin porc.

Bydd Priorix-Tetra® yn parhau i fod ar gael i gwsmeriaid sy’n gwasanaethu cymunedau nad ydynt yn derbyn brechlynnau sy’n cynnwys gelatin porc. Gall archebu Priorix-Tetra® trwy ImmForm fod yn destun cap; fodd bynnag, darperir opsiwn i ofyn am gynnydd.

Ni chynigir brechlyn ‘varicella yn unig’ yn rhaglenni rheolaidd na dethol y GIG. 

frech goch, clwy’r pennau a rwbela. Mae’r brechlyn yn baratoad byw o’r frech goch, clwy’r pennau a rwbela wedi’u sychrewi ar ffurf brechlyn gwanedig byw.

Mae’r brechlyn MMR yn hynod effeithiol ac mae ganddo hanes diogelwch rhagorol. Ers iddo gael ei gyflwyno ym 1988, mae’r frech goch, clwy’r pennau a rwbela wedi dod yn anghyffredin yn y DU. Ond weithiau mae achosion yn digwydd, yn enwedig y frech goch, pan nad yw digon o bobl yn cael eu brechu.

Crynodeb o nodweddion cynnyrch y brechlyn MMR  

Defnyddir dau frechlyn MMR yn y DU ar hyn o bryd. Y rhain yw MMR  ar hyn o bryd  a elwir yn MMRvaxPro® a Priorix®. Mae MMRvaxPro® yn cynnwys gelatin porc. Nid yw Priorix® yn cynnwys gelatin.

• MMRVAXPRO® (Saesneg yn unig)
• Priorix® (Saesneg yn unig)

Mae canllawiau yn y Llyfr Gwyrdd yn disodli’r crynodeb o nodweddion cynnyrch (SmPC).

Mae rhagor o wybodaeth am y brechlynnau sy’n cynnwys MMR ar gael ym mhenodau’r Llyfr Gwyrdd ar gyfer pob clefyd. Gweler yr adran Adnoddau a gwybodaeth glinigol.

Dylai pob gweithiwr gofal iechyd proffesiynol sicrhau bod pob cyswllt yn cyfrif a manteisio ar gyfleoedd presennol i wirio statws brechu a rhoi neu drefnu brechiadau sy’n cynnwys MMR ar gyfer:

• pob plentyn ac oedolyn ifanc nad yw wedi cael ei frechu
• newydd-ddyfodiaid i’r DU wrth gofrestru gyda phractis cyffredinol ac yn ystod asesiadau mewnfudo
• menywod ôl-enedigol trwy asesiadau gan ymwelwyr iechyd ac apwyntiadau chwe wythnos ar ôl geni’r baban
• menywod sy’n defnyddio gwasanaethau cyn cenhedlu neu ffrwythlondeb.
• Dylid defnyddio’r brechlyn MMR i amddiffyn menywod o oedran magu plant a gweithwyr gofal iechyd rhag haint rwbela.

Adrodd am sgil-effeithiau brechlynnau sy’n cynnwys MMR

Mae’n bwysig rhoi gwybod am adweithiau niweidiol a amheuir ar ôl awdurdodi’r cynnyrch meddyginiaethol. Mae’n galluogi i’r cydbwysedd budd/risg y cynnyrch meddyginiaethol gael ei fonitro’n barhaus. Dylech adrodd am amheuon am adweithiau niweidiol i frechlynnau a meddyginiaethau ar-lein yn: Yellow Card (Saesneg yn unig), trwy lawrlwytho ap y Cerdyn Melyn, neu drwy ffonio 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9yb i 5yh).

Dylid rhoi brechlynnau sy’n cynnwys MMR fel mater o drefn yn unol â’r amserlen imiwneiddio plant.  

Ni roddir brechlynnau sy’n cynnwys MMR i fabanod o dan 12 mis oed fel arfer. Y rheswm dros hyn yw oherwydd y gall yr imiwnedd (amddiffyniad) maen nhw’n ei gael gan eu mam wneud y brechlyn yn llai effeithiol.  

Weithiau gellir cynnig brechlyn sy’n cynnwys MMR i blant iau. Er enghraifft, cyn iddynt deithio i ardaloedd lle mae’r frech goch yn gyffredin neu yn ystod brigiad o achosion.  

Dylai plentyn sy’n cael brechlyn sy’n cynnwys MMR cyn iddo gyrraedd 12 mis oed gael dau ddos arall ar yr oedrannau a argymhellir er mwyn iddynt gael yr amddiffyniad gorau. 

Cysylltwch â’ch practis meddyg teulu i gael cyngor os ydych chi’n teithio i wlad neu ardal lle mae’r frech goch yn glefyd endemig, neu os oes gennych chi gwestiynau am gymhwysedd.