Gweithio clwstwr: Tystiolaeth

Mae’n bwysig tynnu sylw at y ffaith mai materion poblogaeth yw hunanladdiad a hunan-niwed, ac nid materion iechyd meddwl yn unig. Felly, mae’n hanfodol i bob gweithredwr gofal iechyd ddatblygu hyder wrth ymateb yn briodol i bobl sydd wedi cael eu heffeithio gan hunanladdiad a hunan-niwed. Mae Canolfan Hyfforddi Atal Hunanladdiad a Hunan-niwed Cymru wedi’i sefydlu i gefnogi cyflwyno strategaeth Llywodraeth Cymru ar atal hunanladdiad a hunan-niwed ac i gefnogi gweithwyr iechyd yn eu taith ddysgu a datblygu.

Mae’r llwyfan yn cynnwys:

• Cyrsiau hyfforddi ar-lein a modiwlau am ddim
• Sylfaen wybodaeth sy’n cynnwys diweddariadau tystiolaeth, data a ystadegau, strategaethau a chanfyddiadau anghywir cyffredin
• Digwyddiadau a Gweminarau
• Adnoddau dysgu a datblygu
• Defnydd iaith yn ymwneud â hunanladdiad

Mae adnoddau ychwanegol yn cynnwys:

• Cymorth wrth law Cymru yw canllaw sydd wedi’i anelu at y boblogaeth eang sy’n cael ei heffeithio gan hunanladdiad neu farwolaeth anghywir ac anghyffredin.
• Gwasanaeth Cynghori a Chyswllt Cenedlaethol  Cymru (NALS) yn darparu gwasanaeth cymorth cyfrinachol am ddim ac mae ar gael i unigolion a theuluoedd o bob oed sy’n byw yng Nghymru.
• Mae Gweithgor y GIG wedi cydweithio gyda Sgiliau Iechyd i gynhyrchu set o ganlyniadau dysgu ar reoli a thrydydd hunanladdiad a hunan-niweidio i’w cyflwyno yn ystod rhaglenni israddedig, cyn gofrestru a chyn cymhwyster ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal ledled Cymru. Mae tudalennau gwe Gweithgor y GIG hefyd yn cynnwys adnoddau perthnasol i ymarferwyr a gweithwyr iechyd meddwl.
• Rhwydwaith Iechyd Cyhoeddus Cymru yw fforwm i weithwyr iechyd i alluogi rhannu gwybodaeth a gwybodaeth ar ystod eang o bynciau gan gynnwys atal mewn gofal iechyd, ymddygiadau sy’n ymwneud ag iechyd, lles meddyliol, a ffactorau llywio ehangach iechyd. Mae ganddo dros 2,400 o aelodau. Gallwch ddod yn aelod drwy lenwi ffurflen syml ar-lein i dderbyn gwybodaeth gyfredol am wefannau gweledol a digwyddiadau.

Gall lles meddyliol olygu llawer o bethau i wahanol bobl; yn gyffredinol, mae’n ymwneud â sut rydym yn meddwl, teimlo ac ymddwyn. Mewn termau syml, mae’n golygu “teimlo’n dda a gweithredu’n dda”.

Mae lles meddyliol yn wahanol i iechyd meddwl. Yn aml, mae iechyd meddwl yn cyfeirio at bresenoldeb neu absenoldeb salwch meddyliol. Gall pobl fwynhau lles meddyliol da er gwaethaf cael diagnosis o salwch corfforol neu feddyliol.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi lansio ymgyrch genedlaethol o’r enw Hapus. Nod ymgyrch Hapus yw annog pobl i roi blaenoriaeth i’w lles meddyliol a gwneud amser ar gyfer y pethau sy’n gallu gwella lles meddyliol, megis treulio amser gyda theulu a ffrindiau, cysylltu â natur, neu ymgymryd â hobïau a diddordebau.

Mae tudalennau gwe Hapus yn cynnwys amrywiaeth o adnoddau, gan gynnwys mewnwelediadau a erthyglau ar y ymchwil ddiweddaraf, tudalen benodol i weithwyr proffesiynol, a detholiad o offer lles ar gyfer cyfeirio sy’n helpu i hybu lles meddyliol.

Mae Cymru Iach ar Waith hefyd yn darparu gwybodaeth ac adnoddau perthnasol, gan gynnwys camau y gall cyflogwyr eu cymryd i wella lles meddyliol yn y gweithle.

Mae’r adroddiad diweddaraf gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn dangos bod ysmygu yn dal i fod yn achos mawr o farwolaeth a salwch yng Nghymru. Amcangyfrifir bod 3,845 o farwolaethau y flwyddyn ymhlith y rhai o oedran 35 a thu hwnt. Cafodd dros 17,000 o gyfnodau mewn ysbytai eu hystyried yn gysylltiedig ag ysmygu rhwng 2020 a 2022.

Mae gofal sylfaenol a chymunedol, fel un o’r ffynonellau gwybodaeth mwyaf dibynadwy a’r pwynt cyswllt cyntaf i bobl, yn chwarae rôl allweddol wrth reoli defnyddio tybaco drwy ddarparu sgrinio a ymyriadau byr i bob claf, yn enwedig y rhai mewn perygl uchel. Mae tystiolaeth bod unigolion sy’n derbyn cyngor neu ganllaw gan eu Meddyg Teulu yn debygol o geisio rhoi’r gorau i ysmygu a chynnal abstinenciaeth ddwywaith cymaint.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynhyrchu amrywiaeth o wybodaeth i gefnogi cydweithwyr gofal sylfaenol a gweithwyr iechyd eraill wrth fynd i’r afael â’r mater hwn.

Mae Rhwydwaith Datblygu’r Gweithlu Helpa Fi Stopio yn darparu gwybodaeth gyfredol, adnoddau sy’n seiliedig ar dystiolaeth, safonau gwasanaeth lleiaf, adnoddau hyfforddi, astudiaethau achos a offer archwilio. Mae angen cofrestru i gael mynediad i’r rhwydwaith, ac mae’r cofrestriad yn syml drwy ychwanegu’ch cyfeiriad e-bost a chyfrinair. Gallwch gael mynediad i’r rhwydwaith drwy’r ddolen hon Rhwydwaith Datblygu’r Gweithlu Helpa Fi Stopio.

Gallwch gyfeirio’ch cleifion drwy gwblhau’r ffurflen gyfeirio ar wefan Helpa Fi Stopio.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi cynhyrchu ystod o fyrddau a chanllawiau gan gynnwys:

• Canllaw ar Fêpio.
• Dau fyrdd ar Varenicline
• Canllaw Cymru Gyfan: Ffarmacotherapi ar gyfer rhoi’r gorau i ysmygu (Saesneg yn unig)
• Cefnogi Ymddygiadau Iach – canllaw i arfer cyffredinol sy’n tynnu sylw at feysydd gweithgaredd gwella ansawdd mewn gofal sylfaenol sy’n gysylltiedig ag ysmygu

Ffynonellau defnyddiol eraill o wybodaeth yw:

• Canllaw NICE [NG209] (Saesneg yn unig): Tybaco: atal cymryd, hyrwyddo rhoi’r gorau i ysmygu a thrin dibyniaeth, sy’n uno fersiwn wedi’i ddiweddaru o holl ganllawiau blaenorol NICE ar ddefnyddio tybaco. Mae’n cwmpasu argymhellion seiliedig ar dystiolaeth i roi’r gorau i ysmygu i bawb 12 oed a throsodd, yn ogystal â dulliau i atal plant, pobl ifanc a phobl ifanc oed 24 a iau rhag dechrau ysmygu.

Mae’r National Institute for Health and Care Excellence (NICE) yn darparu canllawiau cynhwysfawr ar atal, adnabod, asesu a rheoli defnydd o alcohol a chyffuriau, yn ogystal â niwed sy’n gysylltiedig â gamblo. Isod ceir rhestr o ganllawiau NICE perthnasol:

Tabl o ganllawiau NICE perthnasol ar gyfer alcohol

Anhwylderau defnyddio alcohol: diagnosis, asesu a rheoli yfed niweidiol (yfed risg uchel) a dibyniaeth ar alcohol [CG115] (Saesneg yn unig). Mae hwn yn ganllaw clinigol. Mae’n cwmpasu adnabod, asesu a rheoli anhwylderau defnyddio alcohol ymhlith oedolion a phobl ifanc.

Anhwylderau defnyddio alcohol: atal [PH24] (Saesneg yn unig). Mae hwn yn ganllaw Iechyd Cyhoeddus. Mae’n cwmpasu problemau alcohol ymhlith pobl dros 10 oed. Ei nod yw atal ac adnabod problemau cyn gynted â phosibl drwy gyfuniad o bolisi ac ymarfer.

Anhwylderau defnyddio alcohol: diagnosis a rheoli cymhlethdodau corfforol [CG100] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cwmpasu gofal ar gyfer oedolion a phobl ifanc (10 oed a hŷn) sydd â phroblemau iechyd corfforol a achosir yn gyfan gwbl neu’n rhannol gan anhwylder defnyddio alcohol. Ei nod yw gwella iechyd pobl drwy ddarparu argymhellion ar reoli diddyfnu alcohol acíwt a thrin cyflyrau sy’n gysylltiedig ag alcohol.

Nalmefene ar gyfer lleihau’r defnydd o alcohol mewn pobl â dibyniaeth ar alcohol [TA325] (Saesneg yn unig). Mae hwn yn ganllaw gwerthuso technoleg. Mae’n asesu’r defnydd o nalmefene fel triniaeth i leihau’r defnydd o alcohol mewn unigolion â dibyniaeth ar alcohol.

Tabl o ganllawiau NICE perthnasol ar gyfer camddefnyddio cyffuriau a sylweddau

Camddefnyddio cyffuriau ymhlith pobl dros 16 oed: ymyriadau seicogymdeithasol [CG51] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn darparu argymhellion ar ymyriadau seicogymdeithasol ar gyfer oedolion a phobl ifanc sy’n camddefnyddio opioidau, symbylyddion neu ganabis.

Camddefnyddio cyffuriau ymhlith pobl dros 16 oed: dadwenwyno opioidau [CG52] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cwmpasu helpu oedolion a phobl ifanc dros 16 oed sy’n ddibynnol ar opioidau i roi’r gorau i ddefnyddio cyffuriau. Ei nod yw lleihau’r defnydd o gyffuriau anghyfreithlon a gwella iechyd corfforol a meddyliol, perthnasoedd a chyflogaeth.

Rhaglenni nodwyddau a chwistrellau [PH52] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cwmpasu darparu rhaglenni nodwyddau a chwistrellau i leihau trosglwyddiad firysau a gludir yn y gwaed ymhlith pobl sy’n chwistrellu cyffuriau.

Tabl o ganllawiau NICE perthnasol ar gyfer gamblo niweidiol

Niwed sy’n gysylltiedig â gamblo: adnabod, asesu a rheoli [GID-NG10210](Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cael ei ddatblygu. Mae’r ddogfen ddrafft yn ymdrin ag adnabod, asesu a rheoli ymddygiadau gamblo niweidiol.

Ffynonellau cymorth pellach i oedolion

• Mae Alcohol Change yn darparu ystod eang o adnoddau gan gynnwys cyfrifiannell unedau.
• DAN 24/7 Llinell Gymorth Cyffuriau ac Alcohol Cymru
• Meddwl am eich yfed (Saesneg yn unig)

Ffynonellau cymorth pellach i bobl ifanc

• DAN 24/7 Llinell Gymorth Cyffuriau ac Alcohol Cymru
• NSPCC (Saesneg yn unig)
• Childline (Saesneg yn unig)
• Meic Cymru

Mae gweithgaredd corfforol rheolaidd yn cael ei gydnabod yn helaeth am ei fuddion iechyd eang, yn aml yn rhagori ar effeithiau meddyginiaeth, gyda’r Academy of Medical Royal Colleges yn ei ddisgrifio fel “therapi hud,” tra bod diffyg gweithgarwch corfforol yn gysylltiedig â nifer o farwolaethau yn y DU tebyg i’r rhai a achosir gan ysmygu ac yn cael ei raddio fel risg farwoledd fyd-eang sylweddol. Mae bron i filiwn o oedolion (998,000 o bobl) yng Nghymru ddim yn cymryd rhan mewn unrhyw weithgaredd corfforol. Gan fod mwyafrif o oedolion yn ymweld â lleoliad gofal sylfaenol a chymunedol, er enghraifft meddygfa, o leiaf unwaith y flwyddyn, mae gan weithwyr iechyd yn y gofal sylfaenol a chymunedol gyfle unigryw i fynd i’r afael â’r mater hwn. Mae tystiolaeth ddibynadwy yn dangos bod ymyriadau corfforol a gyflwynir neu’u hyrwyddir gan weithwyr proffesiynol yn y gofal sylfaenol yn cynyddu gweithgaredd corfforol cymedrol i ddwys yn sylweddol ymhlith oedolion.

Mae gan Coleg Brenhinol y Meddygon Teulu (RCGP) (Saesneg yn unig) ganolfan benodol, Physical Activity Hub, sy’n cynnwys adnoddau perthnasol i gefnogi dysgu pellach yn y meysydd hyn.

Mae Cymdeithas Feddygaeth Chwaraeon a Ymarfer Corff Prydain (British Association of Sports & Exercise Medicine) yn cynnig cyrsiau, adnoddau dysgu electronig, Taflenni Ffeithiau a’r dystiolaeth ddiweddaraf ar feddygaeth chwaraeon ac ymarfer corff ar gyfer gweithwyr iechyd.

Mae Moving Medicine yn adnodd sy’n helpu gweithwyr iechyd i integreiddio sgyrsiau am weithgarwch corfforol i’r gofal clinigol arferol. Mae hefyd yn cynnwys canllawiau cam wrth gam ar gyfer sgyrsiau 1 munud a 5 munud am weithgarwch corfforol.

Mae Moving Healthcare Professionals yn rhaglen genedlaethol yn Lloegr, sy’n cynnwys adnoddau addysg a hyfforddi ar gyfer gweithwyr iechyd.

Mae canllawiau gweithgaredd corfforol Prif Swyddog Meddygol y DU yn defnyddio dull cymhwyso ar hyd y llif oes, gan gynnwys canllawiau ar gyfer plant o dan 5 oed, plant a phobl ifanc, oedolion, a phobl hŷn. Mae hefyd ganllawiau ar gyfer menywod beichiog a phlant a phobl ifanc ag anableddau.

Pwysedd gwaed uchel

Mae canllaw NICE Pwysedd gwaed uchel mewn oedolion: diagnosis a rheoli (Saesneg yn unig) yn cwmpasu adnabod a thrin pwysedd gwaed uchel cynradd mewn pobl 18 oed a throsodd, gan gynnwys pobl â diabetes math 2. Ei nod yw lleihau’r risg o broblemau cardiofasgwlaidd megis trawiadau ar y galon a strôc drwy helpu gweithwyr iechyd i wneud diagnosis cywir o bwysedd gwaed uchel a’i drin yn effeithiol.

Ffibriliad atrïaidd

Mae canllaw NICE Ffibriliad atrïaidd: diagnosis a rheoli (Saesneg yn unig) yn cwmpasu gwneud diagnosis a rheoli ffibriliad atrïaidd mewn oedolion. Mae’n cynnwys canllawiau ar ddarparu’r gofal a’r driniaeth orau i bobl â ffibriliad atrïaidd, gan gynnwys asesu a rheoli’r risg o strôc a gwaedu.

Clefyd cardiofasgwlaidd

Mae canllaw NICE Clefyd cardiofasgwlaidd: asesu a lleihau risg gan gynnwys addasu lipidau (Saesneg yn unig) yn cwmpasu adnabod ac asesu’r risg o glefyd cardiofasgwlaidd mewn oedolion nad oes ganddynt CVD sefydledig. Mae’n cynnwys newidiadau i ffordd o fyw a thriniaethau gostwng lipidau (gan gynnwys statinau) ar gyfer atal sylfaenol ac eilaidd, ac mae’n cynnwys canllawiau ar gyfer pobl sydd hefyd â diabetes neu glefyd arennau cronig.

Mae tudalennau gwe’r British Heart Foundation (Saesneg yn unig) wedi’u cynllunio i helpu gweithwyr iechyd i ddarparu arfer gorau mewn gofal cardiofasgwlaidd, gan gynnwys offer clinigol ac adnoddau i gefnogi gweithwyr proffesiynol a chleifion.

Pwysau iach

Mae gordewdra a gorbwysau yn heriau iechyd sylweddol yng Nghymru. Ar hyn o bryd, mae 61% o oedolion yn byw gyda gorbwysau, ac mae 24% yn byw gyda gordewdra. Mae bron i chwarter y plant yn profi gorbwysau neu ordewdra erbyn iddynt ddechrau’r ysgol. Yn 2019 lansiodd Llywodraeth Cymru ei strategaeth Pwysau Iach: Cymru Iach (Saesneg yn unig) i atal a lleihau gordewdra. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn arwain ar Ddull Systemau Cyfan ar gyfer Pwysau Iach i weithredu’r strategaeth.

Mae rhaglen Dull System Gyfan ar gyfer Pwysau Iach yn cael ei hariannu gan Lywodraeth Cymru ac yn ystyried cymhlethdod pwysau afiach a’r ffactorau rhyng-gysylltiedig sydd angen eu hystyried gyda’i gilydd er mwyn gwreiddio’r dull hwn ar draws y system. Mae tîm cenedlaethol o fewn Iechyd Cyhoeddus Cymru yn darparu goruchwyliaeth. Mae swyddogion systemau o fewn timau Iechyd Cyhoeddus Byrddau Iechyd yn arwain ac yn gweithredu’r rhaglen yn eu hardaloedd. I gael rhagor o wybodaeth am yr hyn sy’n digwydd yn eich Bwrdd Iechyd, gallwch gysylltu â’ch Tîm Iechyd Cyhoeddus lleol.

I gael rhagor o wybodaeth am y dystiolaeth, y cyd-destun strategol a’r dull naw cam ar gyfer dulliau systemau cyfan yng Nghymru, gallwch wylio’r weminar Mynd i wraidd y broblem – Ymagwedd System Gyfan at Bwysau Iach yng Nghymru ar Rhydwaith Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae Cymru Iach ar Waith yn rhaglen genedlaethol sy’n anelu at wella iechyd ac atal salwch ymhlith y boblogaeth oedran gweithio. Mae’r rhaglen yn cael ei hariannu gan Lywodraeth Cymru ac yn cael ei chyflwyno gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae’r rhaglen yn cefnogi cyflogwyr drwy ddarparu cynnig digidol gyda dull hunangyfeiriedig o wella iechyd a lles gweithwyr. Mae gwefan Cymru Iach ar Waith yn cynnwys gwybodaeth, cyngor, offer cynllunio gweithredu, astudiaethau achos a phodlediadau yn ogystal ag adnoddau hyfforddi a datblygu.

I wybod sut mae Gwneud i bob cyswllt gyfrif (MECC) yn gweithio yn eich ardal leol yng Nghymru, ewch i ‘Eich Ardal’.

Mae’r National Institute for Health and Care Research (NIHR) (Saesneg yn unig) yn darparu’r ymchwil ddiweddaraf ar yr hyn sy’n gwneud atgyfeiriad gan feddyg teulu i wasanaethau rheoli pwysau yn llwyddiannus.

Diabetes

Mae Rhaglen Atal Diabetes Cymru Gyfan yn rhaglen wedi’i thargedu sy’n cynnig cymorth i bobl sydd mewn perygl uwch o ddatblygu diabetes math 2. Mae’r rhaglen yn cynnwys gweithwyr cymorth gofal iechyd hyfforddedig penodol, dan oruchwyliaeth dietegwyr, yn darparu ymyriad byr i bobl sydd wedi cael prawf gwaed sy’n dangos eu bod mewn perygl uwch o ddatblygu diabetes math 2.

Mae Protocol Ymyrraeth Rhaglen Atal Diabetes Cymru Gyfan wedi’i ddatblygu i gefnogi’r rhai sy’n cynllunio ac yn cyflwyno’r rhaglen ym mhob Bwrdd Iechyd a Chlwstwr Gofal Sylfaenol.

Mae maeth da o’r beichiogrwydd hyd at 2 oed yn hanfodol i ddatblygiad plentyn, gan adeiladu sylfaen ar gyfer iechyd hirdymor. Mae maeth digonol yn ystod y 1000 Diwrnod Cynnar yn rhan allweddol o fframwaith gofal maethlon UNICEF ar gyfer datblygiad plentyn. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi sefydlu rhaglen benodol i wella iechyd sy’n canolbwyntio’n benodol ar fwydo babanod yn ystod y 1000 diwrnod cyntaf. Sefydlwyd y rhaglen hon ar sail tystiolaeth gadarn sy’n dangos bod y cyfnod o’r beichiogrwydd hyd at ail benblwydd y plentyn yn cynnig y potensial uchaf i wella canlyniadau a lleihau anghydraddoldebau iechyd.

Gellir dod o hyd i wybodaeth allweddol am fwydo babanod o’r ffynonellau canlynol:

National Breastfeeding Helpline (Saesneg yn unig)

Cymorth bwydo ar y fron 24/7 dros y ffôn a thrwy negeseuon uniongyrchol gan wirfoddolwyr sydd wedi’u hyfforddi’n gynhwysfawr. Mae gwasanaeth Cymraeg ar gael.

Gwasanaeth Cyngor Meddyginiaethau a Bwydo ar y Fron (GIG) (Saesneg yn unig)

Gwasanaeth Cyffuriau mewn Llaeth y Fron gan y Breastfeeding Network (Saesneg yn unig)

Gwybodaeth am ragnodi ar gyfer mamau sy’n bwydo ar y fron, gan fferyllwyr arbenigol.

Menter Babanod Cyfeillgar: UNICEF-UK (Saesneg yn unig): Mae gwaith Baby Friendly i gefnogi bwydo ar y fron yn seiliedig ar dystiolaeth helaeth a chadarn sy’n dangos bod bwydo ar y fron yn achub bywydau, yn gwella iechyd ac yn lleihau costau ym mhob gwlad ledled y byd, boed yn gyfoethog neu’n dlawd. Mae Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) yn argymell bwydo ar y fron yn unig hyd at chwe mis oed, ac wedyn gyda bwydydd eraill am ddwy flynedd a thu hwnt. Mae’r wefan yn cynnwys ystod eang o adnoddau i weithwyr iechyd a rhieni ar amrywiaeth o bynciau yn ymwneud â gofalu am fabanod a theuluoedd, gan gynnwys bwydo ar y fron, meithrin perthnasoedd, bwydo â photel, cwsg a threfnau’r nos, gofal cyn geni, gofal newyddenedigol a’r Cod Rhyngwladol ar Farchnata Amnewidion Llaeth y Fron.

Mae Cynllun Dechrau’n Deg (Saesneg yn unig) yn cefnogi teuluoedd ar incwm isel i gael mynediad at fwydydd iach, llaeth fformiwla ac atchwanegiadau fitaminau.

Gellir dod o hyd i wybodaeth a llwybrau ar faterion maeth megis adlif gastro-esoffagaidd, alergedd protein llaeth buwch a thwf araf ar dudalen fewnrwyd y Bwrdd Iechyd neu drwy gysylltu â’r timau dietetig/pediatrig lleol.

Gwybodaeth ddefnyddiol arall:

Iechyd Cyhoeddus Cymru (Saesneg yn unig) – Cyfleoedd i wella iechyd plant yng Nghymru: 10 cam i bwysau iach.

Mae Adran Sgrinio Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynhyrchu nifer o adroddiadau sy’n ymwneud â data i fonitro perfformiad y rhaglenni sgrinio cenedlaethol yng Nghymru. I gefnogi cynllunio a darpariaeth gwasanaethau mewn gofal sylfaenol a chymunedol, mae’r adran sgrinio wedi cynhyrchu nifer o adroddiadau defnyddiol gan gynnwys:

• Adroddiadau Ystadegol Blynyddol
• Adroddiadau Derbyniad/Cwmpas fesul Clwstwr Meddygon Teulu (bwriedir eu cyhoeddi’n flynyddol)
• Derbyniad/Cwmpas fesul Awdurdod Lleol a Bwrdd Iechyd
• Strategaeth Tegwch Sgrinio 2022–2025
• Adroddiad Anghydraddoldebau mewn Derbyniad yr Adran Sgrinio 2020–2021

Mae tîm deintyddol Iechyd Cyhoeddus Cymru yn darparu arweinyddiaeth iechyd cyhoeddus ym maes iechyd y geg ac yn cefnogi rhanddeiliaid allweddol yng Nghymru i wella iechyd y geg y boblogaeth, lleihau anghydraddoldebau iechyd y geg a mynd i’r afael ag anghydraddoldebau mewn mynediad at wasanaethau deintyddol, gofal a chanlyniadau. Mae’r tîm yn darparu arweinyddiaeth a chydlynu cenedlaethol ar gyfer rhaglenni Iechyd Cyhoeddus Deintyddol allweddol megis Designed to Smile, Rhaglen Epidemioleg Deintyddol, ac yn cefnogi byrddau iechyd i gyflwyno’r rhaglenni hyn yn eu hardaloedd.

Gellir cysylltu â thîm Iechyd Cyhoeddus Deintyddol Iechyd Cyhoeddus Cymru drwy e-bost: [email protected]

Mae adnoddau defnyddiol eraill yn cynnwys:

• Mae GIG 111 Cymru yn darparu gwybodaeth am gael mynediad at wasanaethau deintyddol y GIG yng Nghymru.
• Mae Cyflawni iechyd y geg gwell: pecyn cymorth ataliol sy’n seiliedig ar dystiolaeth (Saesneg yn unig) yn becyn cymorth seiliedig ar dystiolaeth i gefnogi timau deintyddol i wella iechyd y geg ac iechyd cyffredinol eu cleifion.
• Mae rhaglen gwella ansawdd deintyddol AaGIC yn gyfres o offer i gefnogi practisau deintyddol a’u timau yn eu datblygiad ac addysg ôl-raddedig barhaus.

Tabl o ganllawiau NICE perthnasol ar gyfer iechyd y geg a deintyddiaeth

Hybu iechyd y geg: practis deintyddol cyffredinol. Canllaw NICE [NG30] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cwmpasu sut y gall timau practis deintyddol cyffredinol roi cyngor am hylendid y geg a’r defnydd o fflworid. Mae hefyd yn cwmpasu diet, ysmygu, tybaco di-fwg a defnydd o alcohol.

Iechyd y geg: awdurdodau lleol a phartneriaid. Canllaw iechyd cyhoeddus [PH55] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cwmpasu gwella iechyd y geg drwy ddatblygu a gweithredu strategaeth sy’n diwallu anghenion pobl yn y gymuned leol. Ei nod yw hyrwyddo a diogelu iechyd y geg drwy wella diet a hylendid y geg, ac annog ymweliadau rheolaidd â’r deintydd.

Iechyd y geg i oedolion mewn cartrefi gofal. Canllaw NICE [NG48] (Saesneg yn unig). Mae’r canllaw hwn yn cwmpasu iechyd y geg, gan gynnwys iechyd deintyddol a gofal y geg dyddiol, ar gyfer oedolion mewn cartrefi gofal. Y nod yw cynnal a gwella eu hiechyd y geg a sicrhau mynediad amserol at driniaeth ddeintyddol.

Mae Atal a Rheoli Heintiau (ARH) yn ddull ymarferol, seiliedig ar dystiolaeth i atal cleifion a staff rhag niwed a achosir gan heintiau y gellid eu hatal. Mae rhaglen Atal a Rheoli Heintiau Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynnwys amrywiaeth o adnoddau gan gynnwys canllawiau ac offerynnau ar gyfer lleoliadau, sefyllfaoedd, a chlefydau penodol i gefnogi gweithwyr iechyd.

Gwyddom fod brechlynnau yn achub bywydau. Gwyddom fod miliynau o bobl yn y DU yn derbyn eu brechlynnau, ac rydym hefyd yn gwybod nad yw rhai pobl yn gwneud hynny. Gall y ffordd y mae gweithwyr iechyd yn siarad am frechlynnau gael effaith sylweddol ar ymddygiad pobl tuag atynt. Mae Frameworks UK wedi datblygu adnoddau seiliedig ar dystiolaeth gan gynnwys crynodebau ymchwil a gwefannau gweledol i gefnogi hyrwyddo brechlynnau mewn ffordd effeithiol (Saesneg yn unig).

Mae’r Porth Data a Dadansoddi (Saesneg yn unig) yn darparu mynediad i bob bwrdd gwaith hunanwasanaeth HEIW ynghyd â gwybodaeth ar sut i gofrestru ceisiadau penodol. Mae’r safle hefyd yn cynnwys dolenni i wybodaeth a chanllawiau defnyddiol. Oherwydd natur rhai adroddiadau, efallai y bydd angen rhoi mynediad penodol i staff.

Mae tudalennau gwe Gofal Sylfaenol Gwyrddach yn cynnwys gwybodaeth ac adnoddau i’ch helpu chi a’ch ymarfer i ddod yn fwy cynaliadwy’n amgylcheddol, gan gynnwys mynediad i Fframwaith a Gwobrau Gofal Sylfaenol Gwyrddach Cymru.

Gall NHS Forest (Saesneg yn unig) ddarparu cymorth i safleoedd gofal iechyd wrth drawsnewid eu gofod gwyrdd er mwyn iechyd, lles a bioamrywiaeth.

Mae Coed Lleol yn helpu i wella iechyd a lles pobl ledled Cymru drwy weithgareddau mewn coedwigoedd a gweithgareddau sy’n seiliedig ar natur.

• Cyngor ar reoli gwybodaeth a rhannu data o fewn Cytundeb Cymru ar rannu gwybodaeth bersonol (WASPI)
• Templed proffil clwstwr – yn cael ei ddatblygu