Brechiadau i blant 5 i 16 oed

Bydd pob person ifanc (bechgyn a merched) rhwng 12 a 13 oed (blwyddyn ysgol 8) yn cael cynnig y brechiad rhag y feirws papiloma dynol (HPV). Mae’r brechlyn hwn yn helpu i amddiffyn rhag risgiau canserau sy’n gysylltiedig â HPV yn y dyfodol fel:

• canser ceg y groth
• rhai mathau o ganser y pen a’r gwddf
• rhai mathau o ganserau’r anws, a
• rhai canserau yn ardal yr organau cenhedlu (er enghraifft, y pidyn, y wain a’r fwlfa).

Mae HPV yn byw ar y croen ac yn cael ei ledaenu trwy gyswllt croen i groen. Mae cael y brechlyn fel person ifanc yn amddiffyn rhag risgiau yn y dyfodol.

Mae canserau’r pen a’r gwddf yn fwyaf cyffredin ymhlith dynion, gyda thua 700 o ddynion yn cael diagnosis yng Nghymru bob blwyddyn.

Mae brechiad HPV yn lleihau’r risg o ganser ceg y groth 90%, yn ogystal â gostwng cyfraddau mathau eraill o ganserau sy’n gysylltiedig â HPV yn sylweddol.

Gall pobl ifanc sy’n methu eu brechiad HPV yn yr ysgol ei gael hyd at eu pen-blwydd yn 25 oed. 

Bydd pob person ifanc rhwng 13 a 14 oed (blwyddyn ysgol 9) yn cael cynnig y brechlyn atgyfnerthu 3-mewn-1 i bobl ifanc yn eu harddegau (a elwir hefyd yn Td/IPV) sy’n amddiffyn rhag tetanws, difftheria a pholio. Mae’r brechlyn hwn yn cwblhau cwrs 5 dos sy’n rhoi amddiffyniad gydol oes i’r rhan fwyaf o bobl yn erbyn tetanws, difftheria a pholio.

Mae tetanws a difftheria yn glefydau difrifol a all niweidio’r galon a’r system nerfol. Mae polio yn feirws sy’n ymosod ar y system nerfol a gall achosi parlys parhaol yn y cyhyrau. Mewn achosion difrifol, gall y clefydau hyn ladd.

Fel arfer, rhoddir y pigiad atgyfnerthu 3-mewn-1 i bobl ifanc yn eu harddegau yn ystod yr un ymweliad â’r brechlyn MenACWY. Yn y rhan fwyaf o ardaloedd yng Nghymru, cynigir y brechlynnau hyn gyda’i gilydd yn yr ysgol. Mewn rhai ardaloedd lle nad yw’r brechlynnau’n cael eu rhoi yn yr ysgol, byddant yn cael eu cynnig yn y practis meddygon teulu neu’r ganolfan frechu gymunedol.

Mae nifer y dosau arferol a argymhellir ar gyfer plant a phobl ifanc a anwyd ar ôl 1 Gorffennaf 2025 wedi cynyddu i chwech. Mae hyn oherwydd newidiadau i’r amserlen imiwneiddio rheolaidd i blant sy’n ceisio sicrhau’r amddiffyniad angenrheidiol i blant iau rhag clefydau eraill.

Mae pobl ifanc sy’n methu eu brechiad atgyfnerthu 3-mewn-1 i bobl ifanc yn eu harddegau yn parhau i fod yn gymwys i gael y brechlyn. Nid yw byth yn rhy hwyr i gael yr wybodaeth ddiweddaraf. 

Bydd pob person ifanc 13 i 14 oed (blwyddyn ysgol 9) yn cael cynnig y brechlyn meningococol grwpiau A, C, W ac Y (MenACWY). Dyma’r ffordd fwyaf diogel a mwyaf effeithiol o helpu i amddiffyn rhag llid yr ymennydd (llid yn leinin yr ymennydd a madruddyn y cefn) a sepsis (ymateb sy’n peryglu bywyd i haint a all niweidio’ch corff cyfan), a achosir gan bedwar grŵp o facteria meningococol – A, C, W ac Y.

Fel arfer, rhoddir y MenACWY yn ystod yr un ymweliad â’r brechlyn atgyfnerthu 3-mewn-1 i bobl ifanc yn eu harddegau.  Yn y rhan fwyaf o ardaloedd yng Nghymru, cynigir y brechlynnau hyn gyda’i gilydd yn yr ysgol. Mewn rhai ardaloedd lle nad yw’r brechlynnau’n cael eu rhoi yn yr ysgol, byddant yn cael eu cynnig yn y practis meddygon teulu neu ganolfan frechu gymunedol.

Gall pobl ifanc sy’n methu eu brechiad MenACWY yn yr ysgol gael y brechlyn hyd at eu pen-blwydd yn 25 oed.

Mae’n dal yn bwysig bod yn ymwybodol o arwyddion a symptomau llid yr ymennydd a sepsis hyd yn oed os ydych wedi cael y brechlyn MenACWY. Mae hyn am nad oes unrhyw frechlyn yn 100% effeithiol ac mae bacteria eraill a all achosi’r anhwylderau hyn hefyd. Nid yw’r brechlyn MenACWY yn diogelu rhag clefyd Meningococol grŵp B. Mae’r brechiad yn erbyn clefyd MenB yn cael ei gynnig i fabanod.

Yng Nghymru mae gennym amserlen frechu reolaidd. Mae’r amserlen hon yn dilyn argymhellion cyfredol y Cyd bwyllgor ar Frechu ac Imiwneiddio (JCVI). Y JCVI sy’n argymell pwy ddylai gael cynnig pa frechlynnau a pha bryd. Gallwch weld amserlen imiwneiddio reolaidd Cymru yma.

Nid yw’r brechlyn MenB yn cael ei gynnig fel mater o drefn i unigolion dros 2 flwydd oed drwy’r GIG. Efallai y bydd rhai pobl sydd wedi’u nodi fel rhai sydd mewn mwy o berygl hefyd yn cael cynnig y brechlyn MenB. Mae hyn yn seiliedig ar argymhellion cyfredol y JCVI. Efallai y bydd y brechlyn MenB ar gael yn breifat. Gallai hyn fod drwy rai practisiau meddygon teulu preifat, fferyllfeydd a chlinigau brechu cyn teithio.

Ewch i gael eich brechlynnau pan gewch chi eu cynnig, er mwyn cael yr amddiffyniad gorau rhag clefydau y gellir eu hatal drwy frechu.

Mae’r ffliw yn feirws a all arwain at afiechydon difrifol a marwolaeth. Mae brigiad o achosion o ffliw yn ystod y rhan fwyaf o aeafau ac mae’r feirws yn newid yn gyson. Bob blwyddyn, mae brechlynnau ffliw yn cael eu newid i gyd-fynd â’r feirysau ffliw sy’n mynd ar led y flwyddyn honno, fel bod pobl yn cael yr amddiffyniad gorau rhag y ffliw.

Bydd pob plentyn a pherson ifanc yn yr ysgol gynradd a’r ysgol uwchradd (o’r dosbarth derbyn i flwyddyn 11) yn cael cynnig brechiad rhag y ffliw bob gaeaf. Fel arfer cynigir hyn fel chwistrell i fyny’r trwyn.

Mae’r frech goch, clwy’r pennau a rwbela (a elwir hefyd yn frech goch yr Almaen) yn glefydau heintus iawn a all ledaenu’n hawdd rhwng pobl nad ydynt wedi’u brechu. Gall y clefydau hyn achosi cymhlethdodau meddygol difrifol a allai fod yn angheuol.

Dau ddos ​​o frechlyn sy’n cynnwys MMR yw’r ffordd fwyaf diogel ac effeithiol o helpu i amddiffyn rhag y frech goch, clwy’r pennau a rwbela. Fel arfer, cynigir y ddau ddos ​​cyn i blentyn ddechrau yn yr ysgol.

Os gwnaethoch chi neu’ch plentyn golli eich brechiad MMR, gallwch chi ddal i fyny unrhyw bryd – nid oes terfyn oedran. Mae cael 2 ddos ​​yn eich helpu i amddiffyn rhag y clefydau heintus iawn hyn.

O 1 Ionawr 2026, mae newid yn cael ei wneud i’r amserlen reolaidd i ychwanegu amddiffyniad rhag pedwerydd clefyd o’r enw farisela (brech yr ieir) at y brechlyn MMR, er mwyn creu brechlyn cyfun newydd MMRV.

Bydd rhaglen dal i fyny hefyd yn cynnig MMRV i rai plant dan 6 oed, gan gynnwys y rhai a allai fod eisoes wedi cael dau ddos ​​o’r brechlyn MMR. Gallwch siarad â nyrs ysgol eich plentyn, nyrs practis neu feddyg teulu i drafod a yw eich plentyn yn gymwys.

Mae’n syniad da gwirio bod yr holl frechiadau plentyndod arferol eraill yn gyfredol. Efallai y bydd rhai brechiadau sy’n cael eu methu’n gynharach mewn bywyd yn cael eu cynnig i’ch plentyn pan fydd yn ei arddegau yn yr ysgol neu drwy ei bractis meddygon teulu neu ganolfan frechu gymunedol. Os ydych chi’n ansicr a yw’ch plentyn wedi methu unrhyw frechiadau, ac yn hŷn na’r oedran a argymhellir, siaradwch â’ch nyrs ysgol, tîm imiwneiddio, meddyg teulu neu nyrs y practis.