Brech M

Mae brech M yn glefyd prin a achosir gan y feirws brech M (a elwir hefyd yn feirws brech y mwnci neu MPXV). Mae’r feirws brech M yn debyg i’r feirws sy’n achosi’r frech wen, ond mae’n achosi salwch gwahanol. Mae’r rhan fwyaf o bobl sydd â brech M yn gwella heb driniaeth o fewn ychydig wythnosau, ond gall rhai pobl fynd yn ddifrifol wael. Mae’r risg o ddal brech M yng Nghymru yn isel ar hyn o bryd. Mae nifer fach o achosion o frech M wedi cael eu hadrodd yn y DU er 2022. 

Gall pobl sydd â chysylltiad agos ag aelodau’r gymuned GBMSM sydd mewn perygl o gael brech M hefyd gael y brechlyn. Mae hyn yn cynnwys pobl o bob rhywedd neu gyfeiriadedd rhywiol. 

Gweithredwch: Os ydych chi’n meddwl eich bod chi mewn perygl, trefnwch apwyntiad gyda’ch gwasanaeth iechyd rhywiol. 

I gael rhagor o wybodaeth am iechyd rhywiol, yn cynnwys cyngor a phrofion yn eich ardal chi, ewch i wefan Iechyd Rhywiol Cymru.

Mae rhestr o wasanaethau iechyd rhywiol ledled Cymru i’w gweld ar gwefan GIG 111 Cymru.

Sut mae brech M yn lledaenu?

Er mwyn i’r feirws brech M ledaenu rhwng pobl, rhaid bod cyswllt agos rhyngddynt. Gall ledaenu drwy’r canlynol: 

• cyswllt corfforol agos â briwiau brech M (briwiau agored) neu grachod (yn ystod rhyw, cusanu, cwtsio neu ddal dwylo)  
• cyswllt corfforol agos â hylifau corfforol (megis poer, llysnafedd trwyn (snot) neu fwcws), yn cynnwys yn ystod cyswllt rhywiol; a 
• chyswllt â dillad gwely, dillad neu dywelion a ddefnyddir gan rywun sydd â brech M.  

Gall brech M hefyd ledaenu trwy besychu, tisian neu anadlu yn agos at rywun. Fodd bynnag, mae tystiolaeth gyfyngedig ar gyfer hyn. 

Beth yw symptomau brech M?

Mae symptomau brech M (gweler isod) fel arfer yn dechrau ymhen pump i 21 diwrnod ar ôl cael eich heintio. Fodd bynnag, nid yw pawb sydd â brech M yn cael yr holl symptomau hyn. Er bod y rhan fwyaf o bobl yn gwella ar eu pen eu hunain o fewn ychydig wythnosau, gall rhai pobl fynd yn sâl iawn. 

Gall y symptomau cynnar gynnwys: 

• twymyn 
• cur pen/pen tost 
• symptomau tebyg i’r ffliw (poen yn y cymalau, poen yn y cyhyrau a phoen cefn, teimlo’n rhynllyd a blinder), a 
• chwarennau wedi chwyddo yn y gwddf, y ceseiliau neu’r afl. 

Fel arfer, mae brech yn ymddangos rhwng un a phum diwrnod ar ôl i dwymyn ddechrau. 

• Gall y frech ddechrau ar yr wyneb neu yn ardal yr organau cenhedlu. 
• Gall yna ledaenu i rannau eraill o’r corff. 

Mae’r frech yn mynd trwy sawl cam cyn ffurfio crachod sy’n cwympo i ffwrdd. 

Gall brech M barhau i ledaenu i bobl eraill nes bod y crachod wedi gwella’n llwyr. Gall y frech a achosir gan frech M weithiau edrych fel clefydau eraill, fel brech yr ieir. 

I gael rhagor o wybodaeth am symptomau brech M, ewch i wefan GIG 111 Cymru.

Pwy sydd mewn mwy o berygl o salwch difrifol o frech M?

Mae brech M fel arfer yn ysgafn, ac mae’r rhan fwyaf o bobl yn gwella o fewn ychydig wythnosau heb    driniaeth Mae’r bobl ganlynol mewn mwy o berygl o glefyd difrifol o frech M. 

• Plant 
• Merched beichiog 
• Pobl â system imiwnedd wan iawn 

Beth yw’r gwahanol cytrasau brech M?

Cytrasau yw grwpiau o’r feirws sydd ychydig yn wahanol i’w gilydd. Mae dau brif gytras o’r feirws brech M – Cytras 1 a Chytras 2. Mae Cytras 2 fel arfer yn achosi salwch ysgafnach a Chytras 2 oedd wrth wraidd y brigiad o achosion a ddechreuodd yn y DU yn 2022. 

Beth alla i ei wneud i amddiffyn fy hun ac eraill rhag brech M?

Os ydych chi’n gymwys i gael y brechlyn, bydd yn helpu i’ch amddiffyn eich hun ac eraill. Dylech chi hefyd wneud y canlynol: 

• golchi eich dwylo’n rheolaidd gyda dŵr a sebon neu ddefnyddio hylif diheintio 
• osgoi cael rhyw a chyswllt agos os oes gennych symptomau 
• osgoi rhannu dillad gwely neu dywelion gyda rhywun a allai fod â brech M, a 
• chadw golwg am symptomau am dair wythnos ar ôl teithio i wledydd lle mae brech M yn bresennol. 

Dysgwch fwy

Os hoffech chi ddysgu mwy am y brechlyn, neu’r afiechyd y maent yn eu hamddiffyn yn erbyn, mae nifer o adnoddau gwybodaeth ar gael i helpu.

Gallwch hefyd ffonio GIG 111 neu eich meddygfa am gyngor os oes gennych chi unrhyw gwestiynau.