Y pas (pertwsis)

Mae pertwsis, a adwaenir yn fwy cyffredin fel y pâs, yn haint sy’n effeithio ar yr ysgyfaint a’r llwybrau anadlu. Mae’r pas yn heintus iawn, sy’n golygu ei fod yn pasio’n hawdd o un person i’r llall.

Mae symptomau’n tueddu i ddatblygu fesul cam, gan ddechrau gyda symptomau ysgafn, tebyg i annwyd. Gall symptomau mwy difrifol ddatblygu ar ôl y rhain, cyn i’r claf wella. Gall symptomau’r pas bara am ddau i dri mis. Mae’r pâs yn lledaenu’n hawdd trwy anadlu defnynnau bach iawn sy’n cael eu rhyddhau i’r awyr pan fydd pobl â’r afiechyd yn pesychu neu’n tisian.   

Gall y pâs achosi pyliau hir o beswch a thagu, sy’n ei gwneud hi’n anodd anadlu. Mae’r sŵn ‘wwp’ yn cael ei achosi wrth dynnu’r anadl ar ôl pob cyfnod o beswch. Nid yw babanod ifanc bob amser yn gwneud hyn, a all ei gwneud yn anodd adnabod y clefyd.   

Gall symptomau’r pas bara am ddau i dri mis. Babanod o dan flwydd oed sy’n wynebu’r risg fwyaf o salwch difrifol ac sydd mewn perygl o farw o’r afiechyd.   

Gall y pas effeithio ar bobl o bob oed. Gall fod yn ddifrifol iawn ac arwain at broblemau ysgyfaint difrifol (niwmonia) a niwed parhaol i’r ymennydd. Babanod iau na blwydd oed sy’n wynebu’r risg fwyaf o salwch difrifol ac sydd mewn perygl o farw o’r afiechyd. 

Cyn i’r brechlyn pas gael ei gyflwyno, roedd 120,000 o achosion a amheuir yn cael eu hadrodd bob blwyddyn ar gyfartaledd yn y DU. Yn y flwyddyn cyn i’r brechlyn gael ei gyflwyno, bu farw 92 o blant.   

Symptomau’r pas

Mae arwyddion cyntaf y pâs yn debyg i symptomau annwyd.  Ar ôl tua wythnos, byddwch yn sylwi:  

• pyliau o beswch sy’n para am rai munudau ac sy’n waeth yn y nos  
• sain ‘wwp’, fel petaech chi’n chwipio am anadl rhwng peswch (efallai na fydd babanod ifanc ac oedolion yn gwneud y sŵn hwn), neu  
• fwcws trwchus, a all achosi salwch (chwydu). 

Dysgwch mwy

Os hoffech chi ddysgu mwy am y brechlynmau neu’r clefydau y mae’n amddiffyn yn eu herbyn, mae nifer o adnoddau gwybodaeth ar gael i helpu. Gallwch chi hefyd ffonio GIG 111 neu eich meddygfa am gyngor os oes gennych unrhyw gwestiynau.