Neidio i'r cynnwys
Adroddiadau

Proffiliau pobl ifanc ac oedolion sy’n ysmygu

Manylion:

Cyhoeddwyd ar: 7fed Ebrill 2025

  • Clwstwr
  • Cymru Gyfan/Cenedlaethol

Negeseuon allweddol

Mae’r astudiaeth hon yn canfod:

  • bod gan bobl ifanc sy’n ysmygu chwe phroffil gwahanol o ran nodweddion sy’n clystyru ar draws oedran, rhywedd, ymddygiadau risg, iechyd meddwl a sgiliau rhag-gymdeithasol
  • bod gan oedolion sy’n ysmygu a chyn-ysmygwyr wyth proffil penodol sydd ond yn gorgyffwrdd yn rhannol yn ymwneud â chyfuniadau o oedran, rhyw, statws priodasol, bod â phlant, cyfoeth, iechyd meddwl, iechyd, ymddygiadau risg a defnyddio e-sigaréts

O’u gosod mewn cyd-destun ehangach, mae hyn yn dangos bod proffiliau newydd a gwahanol o ysmygwyr a allai roi cipolwg ar sut y gellir helpu pobl i roi’r gorau i ysmygu.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn defnyddio canlyniadau’r astudiaeth hon i lywio datblygiad gweithgareddau marchnata i deilwra negeseuon i wahanol bobl am wasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu.

Yr astudiaeth

Rhesymeg – pam mae hyn yn bwysig?

Cymru Ddi-fwg erbyn 2030

Mae’r adroddiad hwn yn cynnwys ymchwil newydd er mwyn darparu syniadau ar sut i dargedu negeseuon am sut i roi’r gorau i ysmygu ac atal pobl rhag dechrau ysmygu i helpu Cymru i gyrraedd targed di-fwg yn 2030. Mae ysmygu yn parhau i fod yn ffactor risg mawr ar gyfer iechyd gwael poblogaeth Cymru1. Uchelgais Strategaeth Rheoli Tybaco ddiweddaraf Llywodraeth Cymru2 yw i Gymru ddod yn ddi-fwg erbyn 2030, a ddiffinnir fel lleihau cyffredinedd ysmygu, sef y nifer sy’n ysmygu yn y boblogaeth, i 5%. Mae gwasanaeth rhoi’r gorau i ysmygu cenedlaethol Cymru, Helpa Fi i Stopio (HMQ)3 yn darparu ymyriadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth o ymchwil a gyflwynir drwy gymorth cenedlaethol, mewn cymunedau lleol a fferyllfeydd. Yn 2021/22 fe wnaeth Arolwg Cenedlaethol Cymru adrodd mai 13% oedd canran yr oedolion oedd yn ysmygu4.
 

Lleihad yn nifer yr ysmygwyr a’r ysmygwyr sy’n weddill

Mae’r dadansoddiad hwn yn ymchwilio i sut mae ysmygwyr yn clystyru i sawl grŵp gwahanol o gyfuniadau o nodweddion ar draws eu demograffeg, eu ffordd o fyw, eu hiechyd a’u llesiant. Mae tystiolaeth o nifer o ffynonellau, gan gynnwys data o’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth5 a Helpa Fi i Stopio yn awgrymu, wrth i gyffredinrwydd yn y boblogaeth ostwng, fod ysmygu wedi’i grynhoi fwy mewn grwpiau ymylol.6,7,8 Bydd gwella ein dealltwriaeth o’r grwpiau hyn yn helpu i ddatblygu ffyrdd mwy effeithiol o’u cyrraedd a’u cefnogi i atal a rhoi’r gorau i ysmygu. Gall hyn gynnwys targedu gweithgareddau marchnata, datblygu neu wella ymyriadau a chymorth9, a datblygu polisïau ‘Tobacco Endgame’ y llywodraeth. Mae enghreifftiau o’r dulliau hyn wedi’u hamlygu yn Adolygiad Khan10 a strategaeth Llywodraeth Cymru2 ac mae ganddynt y potensial i sicrhau newid sylweddol yn nifer y bobl sy’n ysmygu. 
 

Adnabod grwpiau

Nod y dadansoddiad hwn yw nodi grwpiau pan allai fod angen gwahanol negeseuon a dulliau gweithredu i ymgysylltu ag ysmygwyr sydd â phroffiliau nodweddion gwahanol i drafod sut i roi’r gorau i ysmygu. Mae’n hysbys bod nifer o ffactorau pwysig yn gysylltiedig ag a yw pobl yn debygol o ddechrau neu roi’r gorau i ysmygu. Dylai cyngor ar ysmygu ystyried dewisiadau personol ac amgylchiadau iechyd a chymdeithasol.11,12 Fodd bynnag, mae llawer o’r ffactorau hyn yn gysylltiedig â’i gilydd a gall rhai ffactorau fod yn bwysicach i rai grwpiau o bobl. Defnyddiwyd y dadansoddiad hwn i ddeall clystyru’r nodweddion hyn yn well ac i edrych ar ffactorau sy’n ymwneud â grwpiau o bobl sydd â thueddiad uwch i fod yn ysmygwr, megis byw mewn amddifadedd2.

Beth wnaethon ni?

Arolygon cenedlaethol

Defnyddiwyd data o ddau arolwg cenedlaethol gennym i ddwyn ynghyd wybodaeth am ddemograffeg, hanes ysmygu, defnyddio e-sigaréts, ffactorau ffordd o fyw, amddifadedd ar lefel yr unigolyn, cyflogaeth, iechyd cyffredinol a chyflyrau hirdymor, iechyd meddwl a llesiant. Ymhlith pobl ifanc, fe wnaethom nodi chwe grŵp poblogaeth penodol yn y rhai sy’n ysmygu. Ymhlith oedolion, fe wnaethom nodi wyth grŵp poblogaeth penodol yn y rhai sy’n ysmygu a’r rhai sydd wedi rhoi’r gorau i ysmygu.

Arolygon: defnyddiwyd dau arolwg sy’n cynrychioli poblogaeth Cymru

  • ar gyfer pobl ifanc 11-16 oed fe ddefnyddion ni’r Rhwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgolion (SHRN), Arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr (SHW) mewn Ysgolion Uwchradd, sef arolwg poblogaeth gyfan ledled Cymru (SHRN SHW; 2021/22)
  • ar gyfer oedolion (16+ oed) defnyddiwyd Arolwg Cenedlaethol Cymru, sef sampl ar hap o boblogaeth Cymru wedi’i phwysoli i gynrychioli poblogaeth Cymru (Arolwg Cenedlaethol Cymru; 2021/22)

Clystyru

Dangosodd Arolwg Cenedlaethol Cymru ar gyfer oedolion ac ymchwil flaenorol fod mwyafrif yr ysmygwyr ym mhoblogaeth Cymru wedi dechrau ysmygu rhwng 11-24 oed, ac yn bennaf yn ystod y glasoed. Felly, gwnaethom ddadansoddiad clwstwr yn y rhai 11-16 oed gan ddefnyddio data arolwg y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion.

Yn ogystal, gwnaethom ddadansoddiad clwstwr o oedolion sy’n ysmygu yng Nghymru ac ailadrodd y dadansoddiad ymhlith cyn-ysmygwyr i weld a oedd nodweddion gwahanol rhwng y ddau grŵp hyn.

Y dechneg clystyru

Mae dadansoddi clwstwr yn dechneg dysgu peirianyddol heb oruchwyliaeth sy’n golygu y gall greu grwpiau o unigolion nad oes cysylltiad rhyngddynt ymlaen llaw yn seiliedig ar gyfuniadau o nodweddion tebyg. Defnyddiodd pob dadansoddiad yn y prosiect hwn dros 60 o newidynnau o’r arolygon cenedlaethol a ddefnyddiwyd. Mae’r dadansoddiad yn ein galluogi i nodi grwpiau clwstwr penodol yn y boblogaeth. Fodd bynnag, mae nodweddion grŵp o’r dadansoddiad clwstwr yn dangos nodweddion mwy cyffredin yn hytrach na rhai unigryw ar gyfer unrhyw grŵp clwstwr. I gael rhagor o wybodaeth, mae’r adroddiad llawn a’r adroddiad technegol ar gael ar gais (cysylltwch ag Annette Evans, [email protected]; Rhian Hughes, [email protected]).

Tabl cynnwys:

Beth ddaethon ni o hyd iddo?

Disgrifio gwahanol grwpiau clwstwr o bobl ifanc sy’n ysmygu

Cyffredinrwydd Ysmygu

Yn 2021/22, dywedodd 4.5% o unigolion 11-16 oed eu bod yn ysmygu ac nid oedd 3.1% am ateb y cwestiwn statws ysmygu allan o N=117,097 o’r ymatebion a gaed gan boblogaeth Cymru. Roedd 8,842 o unigolion 11-16 oed yn ysmygwyr (o ysmygu bob dydd i lai nag unwaith yr wythnos, a ddisgrifir fel ysmygwyr achlysurol) neu na ddatgelodd eu statws ysmygu.

Grwpiau clwstwr

Fe wnaethom nodi 6 grŵp clwstwr penodol o ysmygwyr ifanc (y ffigur mewn cromfachau yw % y boblogaeth sydd wedi’i chynnwys ym mhob grŵp clwstwr).

1) Bechgyn iau (11-13 oed) oedd â chyfoeth teuluol uwch, iechyd meddwl da ond roedd gan rai ymddygiad rhag-gymdeithasol is (sgiliau cymdeithasol neu gymwyseddau) (21%)

2) Merched hŷn (14-16 oed), a oedd yn ysmygu bob dydd, a oedd yn fwy tebygol o ymddwyn yn beryglus (defnyddio alcohol, cyffuriau hamdden, e-sigaréts), ac roedd ganddynt iechyd meddwl gwaeth ac roedd gan rai ymddygiadau rhag-gymdeithasol is (21%)

3) Pobl ifanc (11-16 oed) a oedd yn ysmygu’n rheolaidd, a oedd â llesiant meddyliol gwael ac ymddygiadau risg uwch (10%)

4) Bechgyn ifanc (11-13 oed) a oedd yn fwy tebygol o ateb ‘Dydw i ddim eisiau ateb’ i lawer o gwestiynau’r arolwg (11%)

5) Merched iau (11-13 oed) a oedd yn ysmygwyr achlysurol, a oedd ag ychydig o ymddygiad risg, ond roedd ganddynt lesiant ac iechyd meddwl gwael, roeddent yn llai tebygol o fod yn byw heb naill ai eu mam neu eu tad yn y cartref lle maent yn byw y rhan fwyaf o’r amser (21%)

6) Merched hŷn (14-16 oed) a oedd yn ysmygwyr achlysurol ac roedd ganddynt iechyd a llesiant da, ychydig o ymddygiad risg, roeddent yn llai tebygol o fod yn byw heb naill ai eu mam neu eu tad yn y cartref lle maent yn byw y rhan fwyaf o’r amser (17%)

Siart sy'n dangos canran yr ymatebion ar gyfer cwestiynau a chategorïau dethol mewn ysmygwyr 11-16 oed yn ôl grwpiau clwstwr (yn cynnwys ymatebion gyda statws ysmygu 'Nid wyf am ateb').
Ffigur 1. Canran yr ymatebion i gwestiynau a chategorïau dethol ymhlith ysmygwyr 11-16 oed yn ôl grwpiau clwstwr (gan gynnwys ymatebion â statws ysmygu ‘Dydw i ddim eisiau ateb’, N=8,842)
Roedd clystyrau 1-6 yn 21%, 21%, 10%, 11%, 21%, 17% o’r ymatebion a gaed yn y drefn honno; SHRN 2021/22

Gweld y data mewn tabl hygyrch

Disgrifio gwahanol grwpiau clwstwr o oedolion sy’n ysmygu

Cyffredinrwydd Ysmygu

Yng Nghymru yn 2021/22, o’r 6,405 o ymatebion (wedi’u pwysoli) dywedodd 13% o oedolion (16+ oed) eu bod yn ysmygu, roedd 29% yn gyn-ysmygwyr a dywedodd 58% nad oeddent byth wedi ysmygu.
 

Grwpiau clwstwr

Nodwyd 4 grŵp clwstwr penodol o oedolion sy’n ysmygu (y ffigur mewn cromfachau yw % y boblogaeth sydd wedi’i chynnwys ym mhob grŵp clwstwr).

1) Dynion a menywod heb blant a oedd yn fwy cefnog, cymysgedd o barau priod a phobl sengl, mewn iechyd da, yn yfed mwy o alcohol (33%)

2) Dynion a menywod ag iechyd ac iechyd meddwl gwael a llai o gyfoeth, mwy o bobl sengl, addysg waeth, mwy o fenywod, mwy â phlant (14%)

3) Dynion a menywod ifanc a oedd yn ysmygu a oedd yn sengl a heb blant yn bennaf, sy’n ceisio rhoi’r gorau i ysmygu a defnyddio e-sigaréts, fersiwn mwy addysgedig a chyflogedig o glwstwr 2, nid ydynt mor ddifreintiedig â nhw ond mae ganddynt iechyd meddwl gwaeth (39%)

4) Ysmygwyr hŷn, wedi ymddeol yn bennaf, maent yn llai difreintiedig, mae eu hiechyd yn wael ond mae ganddynt foddhad â bywyd uchel (13%)
 

[Nodyn methodolegol: Mae’r holl gyfrannau a restrir uchod wedi’u pwysoli i adlewyrchu cyfrannau cenedlaethol y boblogaeth; cyfanswm y cyfrifau heb eu pwysoli oedd 841 o ymatebion, ar gyfer grwpiau clwstwr 1-4 roedd cyfrifau heb eu pwysoli yn 233, 147, 261, 200 yn y drefn honno].

Siart sy'n dangos canran yr ymatebion ar gyfer cwestiynau a chategorïau dethol mewn ysmygwyr sy'n oedolion yn ôl grwpiau clwstwr.
Ffigur 2. Canran yr ymatebion i gwestiynau a chategorïau dethol ymhlith ysmygwyr sy’n oedolion yn ôl grwpiau clwstwr (N=833 wedi’i bwysoli)
Roedd clystyrau 1-4 yn 33%, 14%, 39%, 13% o’r ymatebion a gaed yn y drefn honno; Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021/22

Gweld y data mewn tabl hygyrch

Disgrifio gwahanol grwpiau clwstwr o oedolion sy’n gyn-ysmygwyr

Grwpiau clwstwr

Nodwyd 4 grŵp penodol o gyn-ysmygwyr sy’n oedolion (y ffigur mewn cromfachau yw % y boblogaeth a gynhwyswyd ym mhob grŵp clwstwr).

1) Dynion a menywod ag iechyd ac iechyd meddwl gwael a llai o gyfoeth, cymysgedd o barau priod neu bobl wedi ysgaru, roedd mwy heb blant (7%)

2) Dynion a menywod canol oed a chanddynt blant, yn llai difreintiedig, yn fwy iach, hapus, ac yn gweithio, roedd mwy yn barau priod ond roedd llai wedi trio e-sigaréts (38%)

3) Dynion a menywod ifanc, mwy addysgedig, iechyd meddwl gwaeth, fersiwn iau, sengl o glwstwr 1, ychydig yn fwy difreintiedig, roedd gan fwy ohonynt blant, wedi trio e‑sigaréts a mwy yn eu defnyddio nawr (20%)

4) Dynion a menywod hŷn, wedi ymddeol, gan gynnwys mwy ≥ 75 mlwydd oed, roedd mwy mewn iechyd gwael, yn briod, erioed wedi defnyddio e-sigaréts, roedd ganddynt foddhad â bywyd uchel (34%)
 

[Nodyn methodolegol: Mae’r holl gyfrannau a restrir uchod wedi’u pwysoli i adlewyrchu cyfrannau cenedlaethol y boblogaeth; cyfanswm cyfrifau heb eu pwysoli oedd 2,136 o ymatebion, ar gyfer grwpiau clwstwr 1-4 roedd cyfrifau heb eu pwysoli yn 148, 735, 271, 982 yn y drefn honno].

Siart bar sy'n dangos canran yr ymatebion ar gyfer cwestiynau a chategorïau dethol mewn cyn-ysmygwyr sy'n oedolion yn ôl grwpiau clwstwr.
Ffigur 3. Canran yr ymatebion i gwestiynau a chategorïau dethol mewn cyn-ysmygwyr sy’n oedolion yn ôl grwpiau clwstwr (N=1,887 wedi’i bwysoli)
Roedd clystyrau 1-4 yn 7%, 38%, 20%, 34% o’r ymateb yn y drefn honno; Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021/22

Gweld y data mewn tabl hygyrch

Cymhariaeth rhwng oedolion sy’n ysmygwyr a chyn-ysmygwyr

Dangosodd y dadansoddiad, o’u cymharu ag ysmygwyr, fod oedolion a oedd yn gyn-ysmygwyr yn tueddu i fod:

a. Yn hŷn ≥ 75 oed
b. Yn fwy cefnog, addysgedig, cyflogedig
c. Â phartner/yn rhan o gwpl ac roedd ganddynt blant
d. Yn hapusach ac roedd ganddynt lai o broblemau iechyd meddwl
e. Yn fwy tebygol o adrodd am fwy o weithgarwch corfforol, pwysau iach a diet da ond roedd gan fwy iechyd gwaeth (efallai bod rhai ymddygiadau iach wedi’u hysgogi gan iechyd gwael)

Canfuom hefyd fod mwy o gyn-ysmygwyr nag ysmygwyr yn defnyddio e-sigaréts bob dydd, ac roedd hyn yn fwy amlwg ymhlith y rhai a oedd dan 35 oed.

Casgliadau ac argymhellion

Canfyddiadau gydag argymhellion

  • Mae’r astudiaeth hon yn canfod nad yw’r boblogaeth o bobl ifanc ac oedolion sy’n ysmygu i gyd yr un fath, ond mae’n bosibl eu grwpio yn ôl nodweddion cyffredin. Gallai hyn fod yn ddefnyddiol i helpu i ddeall y cymhellion ar gyfer ysmygu yn y gwahanol grwpiau hyn i dargedu negeseuon a strategaethau i gefnogi lleihau ysmygu a rhoi’r gorau i ysmygu.
  • Wrth i nifer y bobl sy’n ysmygu ostwng, mae ysmygwyr yn gallu cael eu grwpio yn ôl proffiliau penodol a’r cam nesaf yw teilwra negeseuon iechyd i geisio helpu’r grwpiau hyn. Mae llawer iawn o wybodaeth am nodweddion yn y dadansoddiadau hyn sy’n rhoi dewis ynghylch ble a sut i dargedu negeseuon ar gyfer rhoi’r gorau i ysmygu e.e. ysmygwyr â ffyrdd gwahanol o fyw (yfed alcohol, ymarfer corff, bwyta’n iach, gordewdra) neu grwpiau oedran. Er enghraifft, byw mewn tai cymdeithasol (Ffigur 2, 3) lle gellid gosod negeseuon am wasanaethau Helpa Fi i Stopio lle maent yn fwy tebygol o gael eu gweld.
  • Mae cyfanswm sgorau Cryfderau ac Anawsterau (SDQ) gwaeth a sgiliau rhag-gymdeithasol is (h.y. ymddygiadau sydd o fudd i eraill neu gymdeithas) yn nodwedd amlwg yn y clystyrau ieuenctid ar gyfer y rhai sy’n ysmygu bob dydd a gall hyn fod yn arwydd o iechyd meddwl gwaeth megis sgiliau ymdopi. Gallai cymorth pellach ar gyfer problemau iechyd meddwl y glasoed fod yn ymyriad posibl i bobl ifanc yn eu harddegau i’w helpu i roi’r gorau i ysmygu neu eu hatal rhag dechrau ysmygu yn y lle cyntaf.
     

Casgliadau

Mae’r astudiaeth hon wedi dangos sut y gall dull clystyru newydd helpu i nodi gwahanol grwpiau o ysmygwyr sy’n rhannu nodweddion cyffredin a gwahanol grwpiau sydd wedi rhoi’r gorau i ysmygu. Mae’r mewnwelediadau hyn yn darparu dealltwriaeth fwy cyflawn o’r ffactorau a all gyfrannu at ysmygu, y rhwystrau sy’n bodoli i roi’r gorau i ysmygu a helpu i lywio sgyrsiau am roi’r gorau i ysmygu. Hyd y gwyddom, dyma’r tro cyntaf i’r math hwn o ddadansoddiad gael ei wneud yng Nghymru neu yn rhywle arall mewn arolygon poblogaeth mawr sydd â nifer o gwestiynau ar themâu sy’n ymwneud â ffactorau demograffig, iechyd a ffordd o fyw. Mae’r astudiaeth hon yn ategu ymchwil arall i gymhellion a rhwystrau’r boblogaeth sy’n ysmygu yng Nghymru a ddarganfuwyd mewn astudiaethau fel y prosiect Personas (ar gael ar gais).

Gall y nifer sy’n ysmygu yng Nghymru fod yn uwch na’r hyn a adroddwyd yn yr arolygon a ddefnyddiwyd yn yr astudiaeth hon oherwydd efallai y bydd pobl yn credu nad yw ysmygu’n dderbyniol yn gymdeithasol ac felly efallai na fyddant yn datgelu eu bod yn ysmygu.
 

Sut y defnyddiwyd y canfyddiadau

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi defnyddio canfyddiadau’r astudiaeth hon i lywio Bwrdd Rheoli Tybaco Llywodraeth Cymru ac mae ein hymgynghorwyr yn Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi defnyddio’r wybodaeth hon i wneud y canlynol:

  • llywio datblygiad strategaeth ICC i leihau ysmygu yng Nghymru
  • llywio datblygiad gweithgareddau marchnata Helpa Fi i Stopio
  • darparu tystiolaeth ar ddefnyddio e-sigaréts i gefnogi’r ddadl yn Llywodraeth Cymru ar y glasoed yn defnyddio fêps untro a’r cynllun i wahardd fêps untro
  • darparu tystiolaeth i gefnogi deddfwriaeth Llywodraeth y DU i godi’r oedran pan all pobl brynu tybaco yn gyfreithlon ac i gyfyngu ar argaeledd ac amlygrwydd fêps

Awduron a chydnabyddiaethau

Awduron 

Rhian Hughes, Dr Annette Evans, Danielle Hearne, Dr Kirsty Little, Chris Emmerson, Rebecca Hughes, Liz Newbury-Davies, yr Athro Alisha R. Davies, Dr Louisa Nolan.

Ariannwyd y gwaith hwn mewn cydweithrediad ar draws Iechyd Cyhoeddus Cymru (ICC).

Cydnabyddiaethau

Hoffem gydnabod Llywodraeth Cymru am sicrhau bod Arolwg Cenedlaethol Cymru ar gael i Iechyd Cyhoeddus Cymru ar gyfer yr ymchwil yn yr astudiaeth hon. Hefyd, DECIPHer ym Mhrifysgol Caerdydd am sicrhau bod Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr (SHW) y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgolion (SHRN) mewn Ysgolion Uwchradd ar gael i PHW ar gyfer y prosiect hwn ac ar gyfer eu hadolygiad o’r adroddiad hwn. Hoffem hefyd gydnabod Jonathan Rees, Rosemary Walmsley a Serenay Ozalp am eu cyfraniadau tuag at gyflwyno canfyddiadau’r astudiaeth hon. Hoffem ddiolch i bawb a lenwodd holiaduron yr arolwg a ddefnyddiwyd yn yr astudiaeth hon.

Cyfeiriadau

  1. Arsyllfa Iechyd Cyhoeddus Cymru. Caerdydd 2019 [dyfynnwyd Hydref 11 2023]. Ysmygu yng Nghymru. Ar gael o: https://publichealthwales.shinyapps.io/ysmyguyngnghymru/ ↩︎
  2. Llywodraeth Cymru. Cymru Ddi-fwg: Strategaeth hirdymor Cymru ar gyfer rheoli tybaco. Ein cynllun hirdymor tuag at Gymru ddi-fwg erbyn 2030. [Rhyngrwyd]. Caerdydd; 2022 Gorff [dyfynnwyd 2024 Awst 1]. Ar gael o: https://www.llyw.cymru/strategaeth-rheoli-tybaco-i-gymru-html ↩︎
  3. GIG. Iechyd Cyhoeddus Cymru. 2024 [dyfynnwyd 2024 Awst 2]. Helpa Fi i Stopio. Ar gael o: https://helpafiistopio.cymru/ ↩︎
  4. Llywodraeth Cymru. Arolwg Cenedlaethol Cymru – Prif ganlyniadau: Ebrill 2021 i Mawrth 2022 [Rhyngrwyd]. Caerdydd; 2022 [dyfynnwyd 2023 Hyd 8]. Ar gael o: https://www.llyw.cymru/arolwg-cenedlaethol-cymru-prif-ganlyniadau-ebrill-2021-i-fawrth-2022-html ↩︎
  5. Y Swyddfa Ystadegau Gwladol (SYG). Adult smoking habits in the UK: 2022 Cigarette smoking habits among adults in the UK, including the proportion of people who smoke, demographic breakdowns, changes over time and use of e-cigarettes. [Rhyngrwyd]. 2023 [dyfynnwyd 2024 Awst 1]. Ar gael o: https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthandlifeexpectancies/bulletins/adultsmokinghabitsingreatbritain/2022 ↩︎
  6. Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol. The End of Smoking: A brief guide for local authority members and officers and their partners on Health and Wellbeing Boards. UK: ASH – Action on Smoking and Health; 2019. ↩︎
  7. Arsyllfa Iechyd Cyhoeddus Cymru. Analysing the comparative effectiveness of treatments offered by Stop Smoking Wales [Rhyngrwyd]. Caerdydd; 2018 [dyfynnwyd 2023 Hyd 11]. Ar gael o: https://phw.nhs.wales/services-and-teams/observatory/data-and-analysis/ssw-report-2019/ ↩︎
  8. Llywodraeth Cymru. Ystadegau ac Ymchwil 2023 [dyfynnwyd 2024 Awst 2]. Gwasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu y GIG: Ionawr i Fawrth 2023 – Data ar ysmygwyr sy’n byw yng Nghymru sy’n gwneud ymgais i roi’r gorau iddi drwy’r gwasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu Ar gael o: https://www.llyw.cymru/gwasanaethau-rhoir-gorau-ysmygu-y-gig-ionawr-i-fawrth-2023 ↩︎
  9. Patel A, Shaw H, Little K. Sail dystiolaeth ar gyfer ffactorau risg ac amddiffynnol sydd yn gysylltiedig â dechrau a rhoi’r gorau i smygu: Cwmpas byr o’r llenyddiaeth [Rhyngrwyd]. Caerdydd; 2022 [dyfynnwyd 2023 Hyd 11]. Ar gael o: https://icc.gig.cymru/gwasanaethau-a-thimau/arsyllfa/tystiolaeth/tystiolaeth-documents/pynciau-iechyd-cyhoeddus-eraill-other-ph-topics/smoking-scoping-report/ ↩︎
  10. Swyddfa ar gyfer Gwella Iechyd a Gwahaniaethau. The Khan Report: Making smoking obsolete – Independent review into smokefree 2030 policies  [Rhyngrwyd]. Llundain; 2022 [dyfynnwyd 2023 Hyd 6]. Ar gael o: https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1081366/khan-review-making-smoking-obsolete.pdf ↩︎
  11. Gallus S, Muttarak R, Franchi M, Pacifici R, Colombo P, Boffetta P, et al. Why do smokers quit? Eur J Cancer Prev. 2013;22(1):96–101. ↩︎
  12.  NICE. NICE guideline NG209 Tobacco: preventing uptake, promoting quitting and  treating dependence – summary for Primary Care [Rhyngrwyd]. 2023 [dyfynnwyd Hydref 9 2023]. Ar gael o: https://www.medscape.co.uk/viewarticle/tobacco-promoting-quitting-and-treating-dependence-2022a10018l9# ↩︎

Atodiad

Tablau hygyrch amgen ar gyfer ffigurau

Tabl hygyrch ar gyfer ffigur 1. Canran yr ymatebion i gwestiynau a chategorïau dethol ymhlith ysmygwyr 11-16 oed yn ôl grwpiau clwstwr (gan gynnwys ymatebion â statws ysmygu ‘Dydw i ddim eisiau ateb’, N=8,842)

Roedd clystyrau 1-6 yn 21%, 21%, 10%, 11%, 21%, 17% o’r ymatebion a gaed yn y drefn honno; SHRN 2021/22

Clwstwr Bachgen 14-16 mlwyddoed Ysmygu tybaco bob dydd Wedi trio e-sigaréts fwy nag unwaith Wedi gwneud gweithgarwch corfforol 0-1 diwrnod yn y 7 diwrnod diwethaf Yfed 5+ o ddiodydd alcoholig Wedi defnyddio nwy chwerthin SDQ: Cyfanswm sgôr uchel iawn Bywyd gwaethaf posibl Sgôr llesiant meddyliol isel Teuluoedd Cyfoeth Isel
1 77 65 21 49 8 29 21 10 1 15 33
2 27 86 50 85 38 64 35 76 12 69 58
3 50 61 30 53 16 37 29 9 8 48 57
4 60 37 8 10 6 7 8 4 3 10 59
5 27 46 10 58 15 15 18 70 3 66 59
6 30 80 15 66 15 39 17 35 1 27 57

Tabl hygyrch ar gyfer ffigur 2. Canran yr ymatebion i gwestiynau a chategorïau dethol ymhlith ysmygwyr sy’n oedolion yn ôl grwpiau clwstwr (N=833 wedi’i bwysoli)

Roedd clystyrau 1-4 yn 33%, 14%, 39%, 13% o’r ymatebion a gaed yn y drefn honno; Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021/22

Clwstwr O dan 16 oedd panddechreuodd ysmygu Tai Cymdeithasol Aelwyd lle nad oes neb yn gweithio Oedolyn sengl heb blant Iechyd cyffrendinol gwael neu wael iawn Salwch Cyfyngus Hirdymor Salwch meddwl Lefelau gorbryder uchel Boddhad isel â bywyd BMI dros bwysau/gordew Ddim wedi bwyta ffrwythau/llysiau’r diwrnod cynt Nid yw gweithgarwch corfforol yn bodloni’r canllawiau  Wedi trio e-sigaréts
1 42 26 3 12 8 38 17 21 4 64 73 42 9
2 67 71 59 37 38 77 51 62 30 54 93 71 51
3 39 27 8 20 8 39 27 31 11 55 82 32 98
4 48 25 2 2 24 55 6 15 10 49 87 60 42

Tabl hygyrch ar gyfer ffigur 3. Canran yr ymatebion i gwestiynau a chategorïau dethol mewn cyn-ysmygwyr sy’n oedolion yn ôl grwpiau clwstwr (N=1,887 wedi’i bwysoli)

Roedd clystyrau 1-4 yn 7%, 38%, 20%, 34% o’r ymateb yn y drefn honno; Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021/22

Clwstwr O dan 16 oed panddechreuodd ysmygu Tai Cymdeithasol Aelwyd lle nad oes neb yn gweithio Oedolyn sengl heb blant Iechyd cyffredinol gwael neu wael iawn Salwch Cyfyngus Hirdymor Salwch meddwl Lefelau gorbryder uchel Boddhad isel â bywyd BMI dros bwysau/gordew Ddim wedi bwyta ffrwythau/llysiau’r diwrnod cynt Nid yw gweithgarwch corfforol yn bodloni’r canllawiau Wedi trio e-sigaréts
1 66 32 26 27 54 97 48 44 26 80 84 84 27
2 36 7 2 11 3 26 6 18 4 66 65 36 1
3 43 20 3 8 8 30 18 24 4 65 71 40 91
4 35 12 0 0 11 57 4 17 4 66 72 52 7