Cwestiynau cyffredin Sgrinio Serfigol - Eich gwahoddiad prawf sgrinio serfigol (ceg y groth)

Yng Nghymru, mae pobl rhwng 25 a 64 oed yn cael eu gwahodd i gael prawf sgrinio serfigol bob pum mlynedd. Fel arfer, mae’n cymryd blynyddoedd lawer i ganser ceg y groth ddatblygu o unrhyw newidiadau i gelloedd a allai ddigwydd yng ngheg y groth. Gall cynnal profion sgrinio bob pum mlynedd sylwi ar y newidiadau hyn cyn iddynt ddatblygu’n ganser.

Yr unig bobl sy’n cael eu sgrinio’n amlach yw:

• Pobl sydd wedi cael eu harchwilio mewn clinig colposgopi, a allai fod angen profion amlach am gyfnod o amser
• Cynghorir pobl â HIV i gael eu sgrinio bob blwyddyn, hyd yn oed os na ddarganfyddir HPV risg uchel
• Pobl y mae HPV risg uchel wedi cael ei ddarganfod ar eu profion sgrinio, ond nid oes newidiadau i’r celloedd

Os na ddarganfuwyd HPV risg uchel yn eich prawf sgrinio, ni allwch gael eich sgrinio eto cyn pen pum mlynedd.

Yng Nghymru, mae unigolion a all gael sgrinio serfigol yn cael eu gwahodd hyd nes eu bod yn cyrraedd 64 oed. Daw’r rhaglen sgrinio i ben bryd hynny oherwydd ei bod yn annhebygol iawn y bydd unigolion yn datblygu canser ceg y groth yn ddiweddarach os nad oes ganddynt HPV (feirws papiloma dynol) ar yr adeg honno.

Er bod canser ceg y groth yn digwydd mewn unigolion hŷn, mae’n digwydd yn aml mewn pobl nad ydynt wedi cael eu sgrinio, neu mewn pobl nad ydynt wedi cael digon o brofion sgrinio yn y gorffennol. Mae’n bwysig iawn eich bod yn rhoi gwybod i’ch meddyg am unrhyw waedu anarferol, rhedlif neu symptomau eraill, hyd yn oed pe bai pob un o’ch profion blaenorol yn gyffredin. Mae hyn yn cynnwys:

• Gwaedu ar ôl rhyw, rhwng eich mislif neu ar ôl y menopos
• Rhedlif newydd neu wahanol o’r wain (newid i’w liw, i faint ohono sydd, neu i’w drwch)
• Poenau yng ngwaelod y bol neu yn y cefn, neu boen yn ystod rhyw

Os nad ydych erioed wedi bod am brawf sgrinio serfigol (ceg y groth) gallwch ofyn yn eich meddygfa i gael un, hyd yn oed os ydych chi dros 65 oed.

Yng Nghymru, byddwch yn cael eich gwahodd i gael sgrinio serfigol o pan fyddwch yn 25 oed tan y byddwch yn 64 oed. Nid yw sgrinio serfigol yn cael ei argymell ar gyfer unrhyw un o dan 25 oed.

Mae canser ceg y groth yn brin iawn ymhlith pobl o dan 25 oed, ac ni ddangoswyd bod sgrinio serfigol yn lleihau achosion o ganser yn y grŵp oedran hwn. Bydd y rhan fwyaf o newidiadau i’r celloedd yn y grŵp oedran hwn yn diflannu ar eu pen eu hunain. Gall sgrinio unigolion o dan 25 oed arwain at driniaeth nad yw o reidrwydd yn angenrheidiol.

Os ydych o dan 25 oed, byddwch wedi cael cynnig y brechlyn HPV yn yr ysgol. Os cawsoch y brechlyn, byddwch yn llai tebygol o ddatblygu HPV. Byddwch yn cael eich gwahodd i gael eich prawf sgrinio serfigol (ceg y groth) pan fyddwch yn 25 oed. Mae’n dal yn bwysig i chi fynd i’ch prawf sgrinio serfigol, hyd yn oed os ydych wedi cael y brechlyn, gan nad yw’n amddiffyn rhag pob math o HPV.

Hyd yn oed os na chawsoch chi’r brechlyn HPV, ni fydd angen prawf sgrinio serfigol (ceg y groth) arnoch nes y byddwch yn 25 oed.

Os oes gennych unrhyw symptomau, fel gwaedu afreolaidd, rhedlif neu boen yn ystod rhyw, mae’n bwysig eich bod yn gweld eich meddyg.

Bydd eich gwahoddiad i gael eich sgrinio fel arfer yn cyrraedd ychydig o fisoedd cyn eich pen-blwydd yn 25 oed. Gallwch fynd i gael eich sgrinio ar unwaith. Nid oes angen i chi aros am eich pen-blwydd yn 25 oed os ydych wedi derbyn eich llythyr gwahoddiad.

Weithiau, ni fydd Sgrinio Serfigol Cymru (CSW) yn gwybod eich bod wedi cael hysterectomi, felly bydd yn parhau i’ch gwahodd i gael eich sgrinio. Gall eich meddyg hysbysu CSW am eich hysterectomi ac yna gallwn orffen anfon gwahoddiadau sgrinio atoch.

Mae hysterectomi yn tynnu’r wterws (y groth) ac mae hyn fel arfer yn cynnwys y serfics (ceg y groth). Gelwir hyn yn ‘hysterectomi cyflawn’. Weithiau, gellir gadael ceg y groth yn ei lle. Gelwir hyn yn hysterectomi rhannol. Os ydych wedi cael hysterectomi rhannol, dylech barhau i gael profion sgrinio serfigol (ceg y groth) hyd at 65 oed. Bydd eich meddyg yn gallu dweud wrthych pa fath o hysterectomi a gawsoch.

Ar ôl cael hysterectomi cyflawn, ni fyddai angen unrhyw brofion sgrinio pellach arnoch fel arfer.

Fodd bynnag, os bydd angen prawf sgrinio pellach arnoch, bydd eich gynaecolegydd yn rhoi gwybod i chi.

Eich dewis chi yw cael prawf sgrinio serfigol. Mae gan Sgrinio Serfigol Cymru ddyletswydd i wahodd pob unigolyn cymwys i gael prawf sgrinio.

Os na fyddwch yn mynd i brawf sgrinio o fewn chwe mis i’ch llythyr gwahoddiad, bydd llythyr atgoffa yn cael ei anfon atoch. Os na fyddwch yn mynd i brawf sgrinio serfigol ar ôl derbyn eich llythyr atgoffa, ni fydd llythyr yn cael ei anfon atoch am bum mlynedd. Gallwch fynd i brawf sgrinio unrhyw bryd ar ôl i chi dderbyn gwahoddiad.

Gall unigolion sydd wedi gofyn i ni beidio ag anfon llythyrau gwahoddiad atynt, ond sydd wedyn yn penderfynu’n ddiweddarach yr hoffent gael eu sgrinio, ailymuno â’r rhaglen unrhyw bryd nes eu bod yn cyrraedd 64 oed (neu’n hŷn os nad ydynt erioed wedi cael eu sgrinio).

Fel arfer byddwn yn anfon ffurflen atoch i’w llenwi, oherwydd bod angen i ni fod yn siŵr eich bod yn deall yr hyn a allai ddigwydd os byddwch yn dewis peidio â chael eich sgrinio.

Os nad ydych am dderbyn gwahoddiadau i gael sgrinio serfigol, gallwch gysylltu â Sgrinio Serfigol Cymru.

Mae’n bosibl y byddwch yn hapus i dderbyn eich llythyrau gwahoddiad a phenderfynu bob tro y byddwch yn eu derbyn a ydych am fynd iddynt ai peidio.

Mae Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU wedi argymell bod rhaglenni sgrinio serfigol yn gwahodd pawb sydd â cheg y groth, rhwng 25 a 64 mlwydd oed, bob pum mlynedd ar ôl iddynt gael canlyniad HPV negatif.

Mae feirws papiloma dynol (HPV) yn feirws sy’n achosi bron pob achos o ganser ceg y groth. Yn 2018, cyflwynodd Sgrinio Serfigol Cymru brofion sgrinio am HPV. Mae’r prawf hwn yn fwy effeithiol wrth nodi pobl sydd â risg uwch o ddatblygu newidiadau i gelloedd a all achosi canser ceg y groth.

Mae tystiolaeth yn dangos ei bod yn ddiogel ymestyn y cyfnod rhwng profion sgrinio serfigol (ceg y groth) ar gyfer pobl nad oes ganddynt HPV. Gwnaeth Sgrinio Serfigol Cymru y newid hwn o 1 Ionawr 2022.

Mae’r newid hwn yn berthnasol i bobl y bydd eu canlyniad sgrinio rheolaidd nesaf yn dangos nad oes ganddynt HPV. Mae hyn yn golygu bod eu risg o ddatblygu canser ceg y groth o fewn y pum mlynedd nesaf yn isel iawn.

Byddwn yn edrych ar y celloedd os canfyddir HPV risg uchel mewn sampl sgrinio serfigol. Mae’n bosibl y bydd yr apwyntiadau dilynol ar gyfer yr unigolion hyn yn wahanol yn dibynnu ar ganlyniadau eu profion.

Ydy. Mae tystiolaeth yn dangos os nad oes HPV risg uchel i’w gael yn sampl unigolyn, mae gan yr unigolyn risg isel iawn o ddatblygu canser ceg y groth o fewn pum mlynedd. Ar gyfer pobl â systemau imiwnedd arferol, mae’n cymryd tua 15 i 20 mlynedd i ddatblygu ar ôl haint HPV.

Mae’r newid wedi bod yn weithredol o 1 Ionawr 2022 ar gyfer pobl sy’n derbyn canlyniadau arferol, pan na ddarganfuwyd HPV. Ni fydd y newid yn effeithio ar unigolion sydd eisoes yn derbyn gofal colposgopi neu sydd i fod i gael apwyntiadau ar gyfer profion sgrinio serfigol dilynol nes iddynt gwblhau eu profion dilynol a’u bod yn dychwelyd i’r rhestr aros arferol ar ôl cael canlyniad negatif am HPV.