Gwerthuso economaidd a modelu - Dulliau gwerthuso economaidd a modelu

Mae hwn yn cymharu costau gweithdrefnau, gwasanaethau neu ymyriadau amgen gyda nod therapiwtig cyffredin y driniaeth, wedi’i fynegi mewn unedau naturiol (e.e. gwelliant o ran pwysedd gwaed neu lefel colesterol).

Mae’r dull yn defnyddio cymhareb cost-effeithiolrwydd cynyddol (ICER). Mae ICER yn cyfrifo’r gwahaniaeth mewn costau rhwng un ymyrraeth a dewis arall, wedi’i rannu â’r gwahaniaeth mewn canlyniadau.

Mae’r dull hwn yn estyniad o ddadansoddiad cost-effeithiolrwydd, ond gan ddefnyddio unedau safonol – blynyddoedd bywyd wedi’u haddasu ar gyfer ansawdd (QALYs) neu flynyddoedd oes wedi’u haddasu ar gyfer anabledd (DALYs).

Yn fras, mae’r mesurau hyn yn gilyddol – gallwn siarad am gost fesul QALY a enillwyd, neu gost fesul DALY a arbedwyd/atalwyd. Mae’r unedau hyn yn cyfrif am golledion iechyd o ganlyniad i gyflyrau meddygol (morbidrwydd) a hyd oes (marwolaeth). Maen nhw’n caniatáu i lunwyr polisi gymharu gwerth gwahanol fathau o ymyriadau iechyd, a phenderfynu pa rai sydd fwyaf cost-effeithiol ar gyfer cyllideb benodol.

Mae’r dull hwn yn rhoi gwerth ariannol ar gostau a chanlyniadau, a’r nod yw canfod a yw’r budd ‘werth’ y gost.

Wrth werthuso gwasanaethau neu weithdrefnau gofal iechyd, mae aseinio gwerthoedd ariannol yn galluogi i ni benderfynu a yw gwasanaeth neu weithdrefn yn darparu budd cyffredinol i gymdeithas os yw cyfanswm ei fuddion yn fwy na’i gostau.

Gellir defnyddio’r dulliau canlynol i roi gwerth i fuddion:

• • Dull cyfalaf dynol, dull sy’n rhoi gwerth i fudd o ran ei enillion cynhyrchiant;

• • Neu yn ôl dewisiadau unigolyn, gan fesur parodrwydd i dalu neu barodrwydd i dderbyn dulliau.

Mae dadansoddiad cost budd yn aml yn cael ei ddefnyddio gan Lywodraethau mewn asesiadau o effaith. Mae tebygrwydd rhyngddynt a dadansoddiadau cost-budd cymdeithasol neu enillion cymdeithasol ar fuddsoddiad, ond mae’r rhain fel arfer yn cymryd persbectif economaidd ehangach ac yn gwerthfawrogi mwy o ganlyniadau anariannol

Dysgwch fwy am werth cymdeithasol mewn iechyd cyhoeddus.

Mae’r rhain yn cymharu cost â set o ganlyniadau wedi’u dadagregu. Er enghraifft, wrth werthuso gwasanaethau rhoi’r gorau i ysmygu, gallai dadansoddiad cost-canlyniadau gynnwys nifer yr achosion canser yr ysgyfaint a ataliwyd, cynnydd o ran cynhyrchiant, arbedion o ran glanhau sbwriel, a thanau a ataliwyd. Mae’r lefel hon o wybodaeth yn ddefnyddiol, ond y gwneuthurwr penderfyniadau sydd yn gorfod penderfynu a yw’r costau yn werth y buddsoddiad. Gellir ei ddefnyddio fel cam tuag at gynhyrchu dadansoddiad cost budd, lle byddai gwerth ariannol yn cael ei roi i’r canlyniadau.

Dyma fath o werthusiad economaidd a ddefnyddir pan fydd ymyrraeth neu wasanaeth yn cyflawni yr un canlyniadau a’i ddewis amgen (e.e. gofal arferol neu arfer cyfredol). O dan yr amgylchiadau hyn, nod dadansoddiad lleihau costau yw nodi p’un yw’r opsiwn lleiaf costus. Yn ymarferol, pur anaml ceir ymyriadau neu wasanaethau sy’n cael yr un canlyniadau, ac yn aml mae ansicrwydd ynghylch y mesur canlyniad dewisol. Mae hwn ar ei fwyaf defnyddiol gyda chyffuriau generig, lle gellir disgwyl i’r canlyniadau fod yr un fath â’r dewisiadau amgen wedi’u brandio.