Buddsoddiad cynaliadwy ar iechyd a llesiant – blaenoriaethu atal
Mae buddsoddiad cynaliadwy yn cynnwys dyrannu adnoddau’n fwriadol er mwyn gwella canlyniadau iechyd a ansawdd bywyd mewn ffordd sy’n gynaliadwy’n amgylcheddol, yn gynhwysol yn gymdeithasol ac yn gynaliadwy’n economaidd. Nid yw buddsoddi’n gynaliadwy mewn iechyd a llesiant yn hanfodol yn moesegol yn unig, ond hefyd yn ofynnol yn strategol. Trwy blaenoriaethu atal ac cydraddoldeb iechyd, gallwn osod sylfeini ar gyfer cymdeithas iachach, degach a mwy gwrthsefyll, sy’n manteisio i genedlaethau presennol a’r dyfodol.
Cysylltiad cyd-ymddiriedol
Mae’r berthynas rhwng iechyd a buddsoddiad cynaliadwy yn darparu manteision cydgysylltiedig:
- Mae buddsoddi mewn iechyd yn cefnogi datblygu cynaliadwy cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol;
- Mae buddsoddi mewn planed iach a thyfiant cynhwysol yn cryfhau lles unigolion a chymunedau.
Mae dull buddsoddi cynaliadwy yn gosod iechyd a llesiant fel:
- Gyrrwr cynaliadwyedd yn y sector iechyd;
- Galluogi prosesau llywodraethu a rheoleiddio sy’n llywio buddsoddiad mewn meysydd eraill i gyflawni eu nodau a chyfrannu at ddatblygiad cynaliadwy cyffredinol a llesiant a iechyd poblogaeth.
Cefnogi buddsoddiad cynaliadwy mewn lles a chyfartaledd iechyd
Gall gweithredu polisi cydlynol ar benderfynwyr iechyd, ynghyd â dulliau llywodraethu a gynlluniwyd ac a weithredir yn dda, chwarae rôl sylweddol wrth warchod, gwella a hyrwyddo iechyd a llesiant poblogaeth, tra hefyd yn cyflawni datblygiad cynaliadwy a chyfartaledd iechyd.
Mae’r Tîm Economeg a Gwerth yn cydweithio’n agos â phartneriaid amrywiol – gan gynnwys ond heb gyfyngu ar fyrddau iechyd cenedlaethol a rhanbarthol, Llywodraeth Cymru, Comisiynydd y Genhedlaethau’r Dyfodol i Gymru a Swyddfa Ewropeaidd WHO ar Buddsoddi mewn Iechyd a Datblygiad (Fenis, yr Eidal) – i gefnogi buddsoddiad mewn lles a chyfartaledd iechyd trwy lens economeg iechyd a gwerth cymdeithasol. Mae ein gwaith yn cefnogi Iechyd Cyhoeddus Cymru a’i bartneriaid wrth gyflawni polisïau, strategaethau a deddfwriaeth allweddol cenedlaethol a rhyngwladol, gan gynnwys:
- Agenda Datblygiad Cynaliadwy UN 2030 (Saesneg yn unig) – yn enwedig y nod datblygiad cynaliadwy trydydd ‘Iechyd da a Llesiant’;
- Penderfyniad Canolfan Gydweithredol Sefydliad Iechyd y Byd a’r Strategaeth Fyd-eang ar Economeg Iechyd i Bawb (Saesneg yn unig);
- Ail Raglen Waith Ewropeaidd Canolfan Gydweithredol Sefydliad Iechyd y Byd 2026-2030 (Saesneg yn unig);
- Menter Economi Llesiant Ewropeaidd Canolfan Gydweithredol Sefydliad Iechyd y Byd (Saesneg yn unig);
- Deddf Lles y Genhedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 (Saesneg yn unig);
- Deddf Iechyd Cyhoeddus (Cymru) 2017;
- Strategaeth ‘Cymru Iachach’ Llywodraeth Cymru ‘Cymru.
Rhannu argymhellion wedi’u hysbrydoli gan dystiolaeth i gefnogi buddsoddiad cynaliadwy mewn lles a chyfartaledd iechyd
Dros y degawd diwethaf, rydym wedi datblygu portffolio amrywiol ac arloesol o gynhyrchion ac offer i gefnogi’r achos dros fuddsoddiad cynaliadwy, wedi’i seilio ar dystiolaeth a gwerth, gan flaenoriaethu dull atal iechyd cyhoeddus.
Mae’r portffolio hwn wedi’i siapio gan gyfres o gyhoeddiadau dylanwadol, gan gynnwys:
- ‘Gwneud gwahaniaeth: Buddsoddi mewn iechyd a llesiant cynaliadwy i bobl Cymru’ (2016) – Yn hyrwyddo buddsoddiad tymor hir i atal afiechyd a lleihau anghydraddoldeb iechyd, gan ganolbwyntio ar dri maes blaenoriaeth: adeiladu gwrthsefylliad drwy gydol oes a lleoliadau, mynd i’r afael â ymddygiadau niweidiol a diogelu iechyd, ac ystyried ffactorau economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol ehangach sy’n dylanwadu ar iechyd.
- ‘Buddsoddi mewn iechyd a llesiant’ (WHO, 2017) – Yn cyflwyno tystiolaeth fyd-eang ar enillion cymdeithasol ar fuddsoddiad polisïau iechyd y cyhoedd, i gefnogi gweithredu Agenda Datblygiad Cynaliadwy UN 2030. Canfyddodd 12 polisi iechyd cyhoeddus allweddol ar gyfer buddsoddiad blaenoriaeth a thri llwybr allweddol lle mae iechyd a llesiant yn gyrru buddsoddiad cynaliadwy: iechyd a diogelwch, cymdeithasol a chyfartaledd, ac economaidd a arloesedd.
- ‘Ysgogi ffyniant i bawb drwy fuddsoddi mewn iechyd a llesiant’ (2019) – Gwnaeth canllaw wedi’i seilio ar dystiolaeth yn tynnu sylw at ddeg maes allweddol ar gyfer cyfleoedd polisi i fuddsoddi yng Nghymru, gan fynd i’r afael â heriau iechyd cost uchel a chyflwyno manteision economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol i gefnogi twf cynhwysol.
- ‘Sut i wneud yr achos dros fuddsoddiad cynaliadwy mewn llesiant a chydraddoldeb iechyd’ (2019) – Canllaw ymarferol cam wrth gam i drosi tystiolaeth economeg iechyd cyhoeddus i bolisi a phrofiad. Nodwyd atal gostwng buddsoddiad mewn iechyd, cynyddu buddsoddiad mewn atal, a meithrin buddsoddiad traws-sector i fynd i’r afael â phenderfynwyr ehangach iechyd a chyfartaledd.
- ‘Buddsoddi mewn Cymru Iachach’ (2025) – Adeiladwyd ar ymchwil flaenorol i ddangos enillion ymyriadau iechyd cyhoeddus drwy gydol oes, gan bwysleisio buddsoddi targedig mewn cymunedau difreintiedig a dulliau atal i leihau anghydraddoldeb iechyd yng Nghymru.
Canolfan Gydweithredol Sefydliad Iechyd y Byd ar Fuddsoddi ar gyfer Iechyd a Llesiant (WHO CC)
Mae’r Tîm Economeg a Gwerth yn rhan o Gyfarwyddiaeth Polisi ac Iechyd Rhyngwladol Iechyd Cyhoeddus Cymru. Ym mis Mawrth 2018, nodwyd y gyfarwyddiaeth fel Canolfan Cydweithredol WHO ar “Buddsoddi mewn Iechyd a Llesiant”. Mae’r dystiolaeth a’r offer a ddatblygwyd gan y tîm wedi chwarae rôl allweddol yn cyflawni’r dynodiad hwn.
Nod WHO CC yw datblygu, casglu a rhannu gwybodaeth am ffyrdd effeithiol o fuddsoddi mewn iechyd gwell, lleihau anghydraddoldebau, adeiladu cymunedau cryfach a systemau gwrthsefyll yng Nghymru, Ewrop a ledled y byd. Mae’r ganolfan yn parhau i lywio a hyrwyddo polisïau mwy cynaliadwy, wedi’u harwain gan egwyddorion hawliau dynol, cyfartaledd a mynychiadau wedi’u seilio ar dystiolaeth, er mwyn mynd i’r afael â anghenion iechyd a llesiant cenedlaethau presennol a’r dyfodol.